του Ναπολοντα Μαραβγια, καθηγητ Πολιτικς Οικονομας, κατχου δρας Jean Monnet στο ΓΠΑ και προδρου Εθνικο Ιδρματος Αγροτικς Ερευνας (ΕΘΙΑΓΕ).

28 2014

https://melittag.files.wordpress.com/2012/10/maravegias.jpgΗ γερμανοταλικ κατοχ ταν εξαιρετικ καταπιεστικ, αρπακτικ και βαιη, χι μνο λγω του φασιστικο χαρακτρα του καθεσττος των χωρν αυτν, αλλ και επειδ ο πλεμος συνεχιζταν τσο στη Β. Αφρικ σο και κυρως στην αχαν Ρωσα. Χρειαζταν συνεπς ο Αξονας οικονομικος πρους σε χρμα, πρτες λες και μεταφορικ μσα, προκειμνου να συνεχσει τις κατακτητικς του διαθσεις σε λλα μτωπα. Απ την λλη πλευρ, τσο η προπολεμικ οικονομικ κατσταση της Ελλδας σο και οι καταστροφς του εξμηνου πολμου δημιουργοσαν εξαιρετικ δσκολες συνθκες για την επιβωση των Ελλνων.
Η δυσκολα ανεφοδιασμο των πλεων σε τρφιμα, ιδως στην τραγικ περοδο του χειμνα 1941-1942, δεν οφελεται μνο στην λλειψη μεταφορικν μσων και καυσμων, οτε στην κακ κατσταση του συγκοινωνιακο δικτου, οτε μνο στην ανεπρκεια της εγχριας αγροτικς παραγωγς, δεδομνου βεβαως του αποκλεισμο απ τους Συμμχους. Ενα μεγλο μρος των δυσκολιν στον ανεφοδιασμ των πλεων και κυρως της Αθνας με τρφιμα οφελεται στους μηχανισμος που πολ γργορα αναπτχθηκαν στην κατοχικ περοδο.

Ο τρπος των συναλλαγν
http://users.ach.sch.gr/pchaloul/fasism-katohi-emfyl/saltadoroi.jpgΑρκετ σημαντικ ρλο στην ανεπρκεια των τροφμων φανεται τι παιξε η γενικευμνη και δικαιολογημνη ρνηση των αγροτν να παραδσουν υποχρεωτικ τα βασικ αγροτικ προντα τους στους οργανισμος συγκντρωσης. Βεβαως η συγκντρωση των σιτηρν απ την ΚΕΠΕΣ (Κεντρικ Επιτροπ Προστασας Εγχωρου Σιτοπαραγωγς) γινταν και προπολεμικ σε εθελοντικ βση και διαδραμτιζε σημαντικ ρλο στον καθορισμ των τιμν και συνεπς στη βελτωση του αγροτικο εισοδματος.
Μπροστ στην αποτυχα του συστματος της υποχρεωτικς συγκντρωσης σιτηρν απ τις κατοχικς αρχς, προκειμνου να αντιμετωπσουν το πρβλημα διατροφς των κατοκων των πλεων τον Ιολιο του 1941, προτθηκε η ανταλλαγ (πληρωμ των αγροτν) να γνεται χι μνο σε χρμα αλλ και σε εδη του ελληνικο μονοπωλου (σαπονι, λδι, αλτι και σπρτα). Οτε και αυτ η προσπθεια πτυχε, καθς σο περνοσε ο καιρς οργανωνταν η «μαρη αγορ», που σμφωνα με μαρτυρες της εποχς «μια οκ φασλια» επισμως τιμται 35 δρχ. αντ 300 δρχ. στη «μαρη αγορ» και το «ελαιλαδον... 40-50 δρχ. αντ 400 την οκν» («Πρωα», 10.9.1941). Βεβαως οι συναλλαγς της μαρης αγορς σε χρμα αφοροσαν μεγλες ποστητες και τσι ταν δυνατν το χρμα αυτ να μετατραπε μεσα σε χρυσ, εν στις καθημερινς μικρς ανταλλαγς το σιτρι αποτελοσε το σταθερ μτρο συναλλαγν και το χρμα εχε συμβολικ σημασα στον αγροτικ χρο λγω του ανεξλεγκτου, πως θα δομε, πληθωρισμο.
Θα πρπει να σημειωθε εδ τι τα αστικ κντρα, και ιδιατερα η Αθνα και η Θεσσαλονκη, στη διρκεια του πολμου αλλ και μετ την κατρρευση του μετπου και την εχθρικ εισβολ τον Απρλιο - Μιο του 1941 αποτλεσαν καταφγια για μεγλες μζες αγροτικο πληθυσμο, ο οποος μσα σε συνθκες πανικο και εξαθλωσης προσπαθοσε να αποφγει τους βομβαρδισμος και την γρια εισβολ ιδως των Βουλγρων στη Μακεδονα.

Οι συνπειες του υποσιτισμο
http://fumara.gr/wp-content/uploads/2014/10/peina.jpgΣτις αρχς Σεπτεμβρου του 1941 ρχισαν να φανονται καθαρ οι συνπειες του υποσιτισμο και τον Νομβριο ρχισαν οι πρτοι θνατοι απ την πενα. Υπρχουν διαφορετικο υπολογισμο για τους θαντους απ την πενα, μως ο ακριβς αριθμς δεν χει τση σημασα. Σμφωνα με πολ μετριοπαθες εκτιμσεις, μνο τον Μρτιο του 1942, οπτε κορυφθηκε η πενα, πθαναν 4.500 τομα περισστερα απ τον αντστοιχο μνα του 1940 (σε ειρηνικ περοδο). Οι πλον προχωρημνες εκτιμσεις αναφρουν περπου χλιους θαντους την ημρα στην περιοχ της Αθνας και του Πειραι την περοδο εκενη, πργμα που σημανει τι ο συνολικς αριθμς ξεπερν τις 300.000.
Σμφωνα με εκτιμσεις της Επιτροπς Σμπαρονη σχετικ με τις επισιτιστικς ανγκες της Ελλδας, στην οποα συμμετεχαν εκτς απ τον Α. Σμπαρονη ως πρεδρο και οι Ζολτας, Αγγελπουλος, Ευελπδης κ.., η κρατικ προσπθεια μσω του «Δελτου Τροφμων» την περοδο Ιουλου 1941 - Μαρτου 1942 δεν εξασφλισε στον πληθυσμ της Αθνας οτε το 30% του ελχιστου ορου θερμδων για την επιβωση ενς ανθρπου.
Οι υπλοιπες ανγκες πρεπε να καλυφθον απ λλες πηγς, οι οποες δεν μποροσαν να εναι παρ η μαρη αγορ, η μεση προμθεια απ συγγενες στο χωρι και σε ορισμνες περιπτσεις η κλοπ των τροφμων ετε απ τους εμπρους-«μαυραγορτες» ετε απ τις δυνμεις κατοχς απ τους περφημους «σαλταδρους» κτλ.
Σε μια πρτη φση η μαρη αγορ αφοροσε ναν τερστιο αριθμ ανθρπων, οι οποοι με διφορους τρπους μποροσαν να προμηθευτον τρφιμα απ διφορες πηγς και με διφορα μσα. Τους πρτους μνες της πενας νας μεγλος αριθμς κατοκων των αστικν κντρων και κυρως της Αθνας μετακινονταν προς τις αγροτικς περιοχς για αναζτηση τροφμων, συχν με ζα και ακμη και με τα πδια. Σε λες αυτς τις διαδρομς των «καραβανιν» πως ταν επμενο αναπτχθηκαν ληστοσυμμορες που επωφελονταν απ την ουσιαστικ απουσα αστυνμευσης στην περοδο της Κατοχς, παρ τις σπασμωδικς προσπθειες καταστολς απ το κατοχικ καθεστς.

Η υποτμηση του χρματος
http://users.ach.sch.gr/pchaloul/fasism-katohi-emfyl/mavri-agora.jpgΑργτερα οι συμμορες αυτς σχεδν εξαφανστηκαν χρη στις εκκαθαριστικς επιχειρσεις της Εθνικς Αντστασης. Σταδιακ, τα δκτυα της μαρης αγορς πρασαν σε λιγτερα χρια και οργανθηκαν περισστερο, εν ταυτχρονα αναπτχθηκαν στις πλεις προμηθευτικο συνεταιρισμο. Ηδη στις αρχς του 1942 το φαινμενο των συνεταιρισμν εχε πρει μεγλες διαστσεις. Σχεδν λα τα αστικ επαγγλματα εχαν καταφρει να οργανσουν καταναλωτικος συνεταιρισμος.
Τα κυριτερα ατια της αξησης του πληθωρισμο θα πρπει να αναζητηθον χι μνο στην λλειψη των αγαθν σε σχση με τη ζτηση (πργμα που εξθρεψε τη μαρη αγορ), αλλ και στη νομισματικ και δημοσιονομικ πολιτικ των αρχν της Κατοχς. Εναι γνωστ τι οι κατοχικς αρχς «δχτηκαν» να καταβλουν τερστια ποσ σε δραχμς στις δυνμεις του Αξονα ως «δαπνες Κατοχς». Η πληρωμ των δαπανν Κατοχς αυξθηκε με πολ υψηλος ρυθμος απ 25 εκατ. δρχ. τον Νομβριο του 1941 σε 850 εκατ. δρχ. τον Αγουστο του 1943. Ταυτχρονα το σστημα εσπραξης δημοσων εσδων απ φρους και δασμος εχε προφανς καταρρεσει.
Οι δαπνες της κατοχικς κυβρνησης ωστσο ταν σημαντικς, προκειμνου να πληρσει τις δαπνες Κατοχς στον κατακτητ και να καλψει τις εσωτερικς ανγκες (μισθο κτλ.). Προφανς το τερστιο λλειμμα που προκυπτε χρηματοδοτετο με κδοση νου χρματος. Ετσι η αξηση της κυκλοφορας του χρματος φθασε σε δυσθερητα ψη, απ 9 δισ. δρχ. τον Δεκμβριο του 1939 σε 450.000 δισ. τον Ιονιο του 1944 (Εκθεση Σμπαρονη), με αποτλεσμα την ταχτατη υποτμηση του χρματος, δηλαδ την τερστια μεωση της αγοραστικς του δναμης. Οσοι μποροσαν να μετατρπουν τις δραχμς σε χρυσ βγαιναν κερδισμνοι τελικ περισστερο απ αυτος που συσσρευαν εμπορεματα, κυρως τρφιμα, με στχο να επωφεληθον απ τη συνεχ νοδο της τιμς τους. Πργματι για μια σειρ συγκυριακος λγους, που συνδθηκαν με τις συμμαχικς στρατιωτικς επιτυχες στις αρχς Νοεμβρου του 1942, οι τιμς των τροφμων πεσαν κατ 50%. Την πτχευση αυτ προφανς πλρωσαν περισστερο οι μικρο και σχετικ απληροφρητοι κερδοσκποι, οι ποστητες των τροφμων στην αγορ διπλασιστηκαν, διτι οι «μαυραγορτες» νοιξαν τις αποθκες τους φοβομενοι τι οι επιτυχες των συμμχων θα οδηγοσαν σε ρση του ναυτικο αποκλεισμο της χρας. Μερικο θυμονται ακμη το επιφνημα των εμπρων «αγντα Ρμελ!» την περοδο εκενη.

Η μεταφορ του πλοτου
http://2.bp.blogspot.com/-Nm2RzSzMAr8/UkPUhsIrd-I/AAAAAAABl-8/8CyjI2Rp7-8/s1600/katoxi3.jpgΑπ λη αυτ την πληθωριστικ διαδικασα ολκληρη την περοδο της Κατοχς προκυψε μια μεταφορ πλοτου απ το σνολο σχεδν του αστικο πληθυσμο προς τους «επιτδειους εμπρους»-«μαυραγορτες», οι οποοι συσσρευσαν τερστιες περιουσες και σταδιακ αντρεψαν την οικονομικ και κοινωνικ ιεραρχα στη διρκεια της Κατοχς και κυρως μετ την απελευθρωση.
Σμφωνα με εκτιμσεις, στην περοδο της Κατοχς λλαξαν χρια τερστιες περιουσες, απ κινητ αντικεμενα αξας (κοσμματα, χρυσαφικ, αντικεμενα τχνης κ..) ως και ακνητα (κατοικες, διαμερσματα, οικπεδα). Υπρχουν σχετικς πληροφορες τι πουλθηκαν ακνητα την περοδο εκενη στο 15%-25% της πραγματικς τους αξας.
Η «κρση» της μαρης αγορς του Νοεμβρου του 1942 ξεπερστηκε απ τους κερδοσκπους σχετικ γργορα. Ωστσο η κατσταση στην αγορ τροφμων κπως βελτιθηκε λγω της αυξημνης εξωτερικς βοθειας που δη εχε αρχσει να επιτρπεται, κυρως στα πλασια των προσπαθειν του Διεθνος Ερυθρο Σταυρο. Ετσι σταδιακ απ τον Απρλιο του 1942 σουηδικ πλοα μετφεραν καναδικ σιτρι.
Τα επισιτιστικ προβλματα των αστικν κντρων οδγησαν αναγκαστικ τις αρχς Κατοχς να εντενουν τις προσπθειες συγκντρωσης αγροτικν προντων χρησιμοποιντας νες μεθδους. Σμφωνα με το νομοθετικ διταγμα του Απριλου του 1942, αναβωσε η φορολγηση των αγροτν με το παλαι σστημα της δεκτης, δηλαδ της υποχρεωτικς παρδοσης στις φορολογικς αρχς ενς δεκτου της αγροτικς παραγωγς. Ταυτχρονα εισχθη το λεγμενο «παρακρτημα» για τους μεγλους παραγωγος, δηλαδ η υποχρεωτικ παρακρτηση ενς τμματος της παραγωγς πραν της δεκτης αντ ενς αντιτμου αυθαρετα καθοριζομνου απ το κατοχικ κρτος. Οι σχετικο πνακες ανηρτντο στα κοινοτικ γραφεα με στχο την «αλληλοκαταγγελα» των αγροτν για ψευδες δηλσεις. Βεβαως αντ αλληλοκαταγγελας γινε «αλληλοσυγκλυψη» και το βρος ελγχου πεσε στην αρμδια επιτροπ.
Οπως ταν αναμενμενο, στις περισστερες περιπτσεις λα μερικ απ τα πρσωπα των διαφρων επιτροπν δεν εκτελοσαν τις διαταγς των κατοχικν αρχν, κερδζοντας τσι και την εμπιστοσνη των αγροτν. Πολλ απ τα μλη των επιτροπν αυτν αναδεχθηκαν τσι τοπικο ηγτες της Εθνικς Αντστασης.
Ολη αυτ η προσπθεια των αρχν Κατοχς τελικ ελχιστα απδωσε σε σχση με τα αναμενμενα και δεν μπρεσε να λσει το πρβλημα του επισιτισμο των αστικν κντρων. Αντθετα δημιοργησε και στον αγροτικ χρο συνθκες ντονης δυσαρσκειας, η οποα δεν ργησε να μετατραπε σε αντδραση κατ των κατοχικν δυνμεων και να ενισχσει την προσπθεια της Εθνικς Αντστασης, που δη εχε αρχσει να οργαννεται στον αγροτικ χρο.