Βασλης Φουρτονης, συνταξιοχος δσκαλος

Κυριακ 21 Σεπτεμβρου 2014

Τις τελευταας μρες χει δοθε,  μετ την Αμφπολη, τερστια δισταση στην ανακλυψη της Αρχαας Αλκυρνας κοντ στο Μεσολγγι. Τα φτα της δημοσιτητας χουν στραφε και σε αυτ την αρχαιολογικ επιτυχα της ΛΣΤ′ Εφορεας Προστορικν και Κλασικν Αρχαιοττων και της προσταμνης της Ολυμπας Βικτου.
http://www.fourtounis.gr/λα γιναν ξαφνικ και τυχαα λγω των ργων της Ιονας Οδο; Ασφαλς χι! Εναι ββαιο τι οι εργασα για την κατασκευ της οδο βοθησαν στο να αποκαλυφθον λα αυτ τας στοιχεα. λλωστε με τι χρματα θα μποροσε να χρηματοδοτσει λο αυτ το τερστιο ανασκαφικ ργο η παραπνω εφορεα αρχαιοττων, δεδομνης της υποχρηματοδτησης που υπρχει. μως η συστηματικ ρευνα πολλν ετν και η συστηματικ ενασχληση πολλν αρχαιολγων με την περιοχ εναι που φεραν το αποτλεσμα αυτ. Χαρακτηριστικς εναι οι δημοσιεσεις το 2012 της κας Βικτου στο περιοδικ archaiologia.gr για το συνλου του αρχαιολογικο ργου στην Αιτωλοακαρνανα που προκυψε λγω των ργων της Ιονας Οδο δημοσιεεται σε τσσερις συνχειες στο προαναφερθν περιοδικ.
Απ αυτ το ειδικ αφιρωμα του archaiologia.gr του 2012 απομονσαμε και σας παρουσιζουμε το ρθρο της προσταμνης της ΛΣΤ′ Εφορεας Προστορικν και Κλασικν Αρχαιοττων Ολυμπας Βικτου που αναφρεται αναφρεται αναλυτικ στην Αρχαα Αλκυρνα. Αναλυτικ το ρθρο χει ως εξς:

Ιερ και νεκροπλεις στην περιοχ της αρχαας Αλκυρνας
http://www.fourtounis.gr/Γνωστ απ τις αρχαες πηγς, στις οποες γνεται απλ αναφορ του ονματς της, η αιτωλικ πλη Αλκυρνα μχρι σμερα δεν χει ταυτιστε επιγραφικ με κποια αρχαιολογικ θση. Ο Στρβωνας την ονομζει κμη και την τοποθετε μετ την Πλευρνα, εν προσδιορζει σε 30 στδια την απστασ της απ τη μεσγειο Καλυδνα, πληροφορντας μας τσι τι ταν παρλια (σημ. 1). Ο Πλνιος αναφρει τι βρισκταν στην ενδοχρα, πως και η Πλευρνα (H.N. IV, 3). Με βση τις πηγς αυτς οι περισστεροι μελετητς τοποθετον την Αλκυρνα στο λφο «Χλια Σπτια», κοντ στον οικισμ του Αγ. Θωμ Μεσολογγου, που διατηρονται τα ερεπια μικρο οχυρωματικο περιβλου, που περικλεει κταση περπου 20 στρεμμτων (σημ. 2). Η θση βρσκεται μεταξ Πλευρνας και Καλυδνας (σημ. 3), σε να απ τα τελευταα υψματα του ρους Αρκυνθος, πριν απ την πεδιδα που ανογεται προς τη λιμνοθλασσα του Μεσολογγου. Στο εσωτερικ της ακρπολης διακρνονται τα θεμλια μεγλου κτηρου και ενς αναλημματικο τοχου στα ΒΔ του (σημ. 4).
Η θση κατοικετο δη απ την πρωτογεωμετρικ περοδο, πως μαρτυρε νας κιβωτισχημος τφος του 8ου αι. π.Χ., που εντοπστηκε τυχαα στην ανατολικ πλαγι του λφου (σημ. 5). Κατ τους ελληνιστικος χρνους η πλη εκτεινταν στην πεδιδα γρω απ το λφο της οχρωσης και σε πολλ σημεα εναι ορατ θεμλια κτηρων (σημ. 6), εν φανεται τι περικλεονταν απ ξεχωριστ περβολο (σημ. 7). Ιδιατερης σημασας εναι ο εντοπισμς αποχετευτικο (;) αγωγο σε μκος 17 μ. στα δυτικ πραν του λφου, που προφανς ταν ργο δημσιου χαρακτρα (σημ. 8).
Οικιστικ κατλοιπα χουν ερευνηθε μχρι σμερα μνο αποσπασματικ σε δο θσεις. Η πρτη αφορ υπλοιπα κεραμικο κλιβνου ελληνιστικν χρνων στο συνοικισμ Μετχι (σημ. 9) και η δετερη σε πενιχρ κατλοιπα πιθανν οικας σε μικρ σχετικ απσταση απ το λφο της οχρωσης προς Ν (σημ. 10). Οι αρχαιολογικς ενδεξεις φθνουν μχρι τη σημεριν Ε.Ο. Αντιρρου-Ιωανννων και τον συνοικισμ του Αγ. Ιωννη, που σε δοκιμαστικς τομς χουν εντοπιστε οικιστικ κατλοιπα της περιδου (σημ. 11). Η Σ. Αλεξανδροπολου στην περιοχ του Αγ. Ιωννη τοποθετε τον αρχαο λαο (σημ. 12), οχυρ θση που γνωρζουμε μνο απ τον Πολβιο (IV, 65, 6), ταν περιγρφει την εκστρατεα του Φιλππου Ε το 219 π.Χ. απ την αρχαα πλη Οινιδες προς τη ντια Αιτωλα, ποψη που αντικροει ο Μ. Πετρπουλος (σημ. 13).
Απ τα νεκροταφεα της πλης χουν ρθει στο φως μια συστδα πριμων ελληνιστικν τφων (β μισ του 4ου αι. π.Χ.) στη ντια κλιτ του λφου (σημ. 14), καθς και νας υπγειος θαλαμωτς τφος «μακεδονικο τπου» του α μισο του 3ου αι. π.Χ. (σημ. 15).
http://www.fourtounis.gr/Τη ρωμακ περοδο η πλη ευημερε και αποκτ να εντυπωσιακ συγκρτημα θερμν, που χτστηκε τον 2ο αι. μ.Χ., πιθαντατα στο πλασιο κατασκευς της οδο του Τραανο που συνδεε την Πτρα με τη Νικπολη, η οποα διερχταν στα βρει του (σημ. 16). Το λουτρικ συγκρτημα καταστρφηκε απ τον ισχυρ σεισμ του 551 μ.Χ. που πληξε την Αιτωλοακαρνανα και λη τη ΒΔ Πελοπννησο (σημ. 17).
Τα τελευταα χρνια με τη διενργεια εκτεταμνων σωστικν ανασκαφν στο πλασιο κατασκευς του ργου της Ιονας οδο, τα αρχαιολογικ δεδομνα εμπλουτζονται συνεχς φωτζοντας την ιστορα της περιοχς, αλλ και δημιουργντας συχν νους προβληματισμος.
Οι ανασκαφς αυτς πραγματοποιονται πολ κοντ στον πυρνα της Αλκυρνας, καθς η να οδς διρχεται απ τα Ν και ΝΔ πραν του λφου της οχρωσης. Πρκειται για εκτεταμνο πλτωμα που ξεκιν απ τη ΝΔ ρζα του λφου και καταλγει δυτικτερα σε να φυσικ ανλημμα, που οριοθετε τη σημεριν ανατολικ χθη του υδατορματος του Αγ. Συμεν. Στην χθη αυτ, κοντ στην κοτη του ρματος, εντοπστηκε αποθτης (διαστ. 6×7 μ.) απ τον οποο προλθαν χιλιδες θρασματα πλινων αγγεων και ειδωλων (εικ. 1). Ο αποθτης οριζταν απ τη μα μνο πλευρ του απ δο τοχους, παρλληλους μεταξ τους. Εντυπωσιζει η ποστητα των κινητν ευρημτων: πνω απ 15.000 θρασματα ειδωλων και στρακα αγγεων, η συντρηση και μελτη των οποων βρσκεται σε προκαταρκτικ στδιο. Η πλειοντητα του υλικο χρονολογεται στους ελληνιστικος χρνους. Τη μεγαλτερη ομδα αποτελον τα ειδλια, απ τα οποα ελχιστα σζονται ακραια. Ως επ το πλεστον διατηρονται μεμονωμνα κεφλια (εικ. 2) και τμματα σωμτων. Κυριαρχον οι γυναικεες μορφς, στους συνθεις τπους που απαντον στα αφιερωμνα σε γυναικεες θετητες ιερ: φορντας τα ενδματα της καθημερινς τους ζως, με τις ποικλες, απλς περισστερο περτεχνες, κομμσεις που ταν της μδας την ελληνιστικ περοδο, μεταξ των οποων επικρατστερη αναδεικνεται η κνιδιακ (σημ. 18). Συχν κρατον σφιχτ στη μση τους κποια προσφορ (καρπος πτην). Ελχιστες εναι καθμενες σε κποιο πγκο θρανο, εν δεν λεπουν και μορφς πνω σε ζα, συνηθστερα σε πτην. Αναγνωρζονται και ορισμνες Νκες, εν μα μεγλη ομδα απαρτζεται απ ειδλια κοριτσιν. Στις καθιστς μορφς ανκουν ορισμνα παραδεγματα μαθητριν σε θρανο με πινκιο, αλλ και κοριτσιν νηπιακς ηλικας που κρατον τσαμπι σταφλι (σημ. 19). Αρκετς μορφς συνδονται ερμηνευτικ με τελετουργες, πως οι υδριαφρες, αυτς με τη μορφ θυμιατηρου και οι χορετριες, στις οποες ανκουν και ορισμνες κυλινδρικς συμπαγες μορφς που ακολουθον ναν αρχαστικ κορινθιακ τπο (σημ. 20). Αρκετ εναι τα ειδλια ζων (χοροι, βοοειδ, κριο, λογα) και πτηνν (κυρως περιστρια και πετεινο). Τλος, μια ομδα απ μσκες απεικονζουν Σατρους και ηθοποιος της Νας Κωμωδας, καθς και μερικ ειδλια ερωτιδων απ συμπλγματα (εικ. 3).
Στο υλικ του αποθτη ερμηνευτικ ανιχνεονται στοιχεα απ τους κκλους της Αρτμιδος, της μεγλης θες που στην Αιτωλοακαρνανα λατρευταν τσο στα αστικ ιερ (Λαφριαο Καλυδνας) σο και στα μικρτερα αγροτικ ιερ, του Διονσου, που επσης λατρεεται στη γειτονικ Καλυδνα, και της Αφροδτης. Ιδιατερα ενδιαφρον εναι τι αναγνωρζονται στοιχεα απ τον κκλο της Δμητρας και της Κρης, πως καταδεικνει το ειδλιο τρικφαλου Κερβρου και θρασματος με σχηματοποιημνες αποφσεις που παραπμπουν στην κοτυλσκη, το λατρευτικ σκεος των Ελευσινων Μυστηρων (σημ. 21). Επιπλον, μα απ τις ελχιστες ανδρικς μορφς που κρατ δδα και κλαδι θα μποροσε να αναγνωρισθε ως μστης. Η θση του αποθτη σε μικρ απσταση απ τον πυρνα της αρχαας πλης εναι πολ σημαντικ για την τοπογραφα της, εν οι ρευνες που χουν ξεκινσει στο πλτωμα πριν απ την χθη του ρματος, ευελπιστομε να προσδιορσουν την προλευση του πολυριθμου αυτο υλικο.
Αν και οι θετητες δεν χουν αναγνωριστε σε κποιο ειδλιο, το ερτημα ως προς την τατιση της λατρευμενης θετητας ελπζουμε να λυθε με τις ρευνες που χουν αρχσει στο πλτωμα που σχηματζεται πριν απ την χθη του ρματος και σε απσταση μλις 50 μ. απ τον αποθτη. Μχρι στιγμς χει αποκαλυφθε εκτεταμνο συγκρτημα τριν τουλχιστον κτηρων, που αποτελονται απ πολλος χρους εν διακρνονται και ελεθεροι χροι γρω απ αυτ.

Η νεκρπολη στα «Ρηγαικα» Μεσολογγου
http://www.fourtounis.gr/Ο εντοπισμς εκτεταμνου νεκροταφεου κλασικν και ελληνιστικν χρνων στη θση «Ρηγαικα» Μεσολογγου, στο πλασιο κατασκευς της Ιονας οδο, μεταξ Αλκυρνας και Καλυδνας, προσφρει πλον να δεδομνα για τη μελτη της αρχαας Αλκυρνας, παρ τον αρχικ προβληματισμ για την τατιση της πλης που ανκε το μεγλο νεκροταφεο (σημ. 22). Αναπτσσεται κατ μκος ενς μακρο ξονα με κατεθυνση Α/ΝΑ-Δ/ΒΔ, μκους 1 χλμ. περπου, στον οποο προφανς ανιχνεεται η πορεα ενς αρχαου δρμου. Αν και δεν εντοπστηκαν σταθερ κατλοιπ του, η διταξη του νεκροταφεου συνηγορε στην ποψη τι κτω απ τη να οδ διερχταν η αρχαα που νωνε τις δο αιτωλικς πλεις, Καλυδνα και Αλκυρνα (σημ. 23). Πρκειται για τμμα της σπουδαιτερης οδικς αρτηρας που ρχιζε απ την πειρο και δι μσου της Ακαρνανας φτανε μχρι και την παρλια Αιτωλα. Η οδς διερχταν απ αυτ την περιοχ του νεκροταφεου, εν λιθστρωτα τμματ της διατηρονται σε διφορα σημεα (σημ. 24).
Το νεκροταφεο στα Ρηγαικα (εικ. 4), γνωστο μχρι την ναρξη των εργασιν της Ιονας οδο, εναι το μεγαλτερο οργανωμνο που χει αποκαλυφθε ως τρα στην Αιτωλα. Οι 323 τφοι που χουν ερευνηθε ως σμερα οργαννονται σε συστδες και εναι κατ κριο λγο κιβωτισχημοι και λακκοειδες, εν ξεχωρζουν δο «μακεδονικο» τπου, εκ των οποων ο νας βρισκταν εντς κτιστο ταφικο περιβλου μαζ με λλους απλοστερης μορφς, κιβωτισχημους.
Η ανασκαφ του ρχισε το 2009 και εναι σε εξλιξη. Κατ το χρονικ διστημα 2009-2010 αποκαλφθηκαν 243 τφοι (σημ. 25). Κατ το τος 2011 συνεχστηκε η ανασκαφικ ρευνα απ την υπογραφομνη σε δο ακμη πυρνες του νεκροταφεου, αποκαλπτοντας 80 τφους, και ανεβζοντας τον συνολικ αριθμ τους στους 323, εν η ρευνα εναι ακμη σε εξλιξη. Η πρτη συστδα αποτελομενη απ 22 τφους (Τφοι 253-274) εντοπζεται περ τα 200 μ. νοτιτερα απ τους γνωστος, και καταλαμβνει χρο κτασης 200 τ.μ. Πρκειται για 11 κιβωτισχημους τφους και 11 λακκοειδες (εικ. 5).
Η δετερη συστδα αποτελεται απ 41 τφους και καταλαμβνει χρο κτασης 30×25 μ. Αποκαλφθηκαν κυρως λακκοειδες, 8 κιβωτισχημοι, κι νας καλυβτης. Δεκαπντε ακμη τφοι ερευνθηκαν προσφτως νοτιτερα.
Γενικς οι τφοι εντοπζονταν σε μικρ βθος απ την επιφνεια του εδφους, που κυμανεται απ 0,10 μ. ως 0,50 μ., αλλ ταν κατασκευασμνοι σε διαφορετικ βθος (σε δο ως και τρα στρματα. Το καττερο στρμα σε βθος 2,50 μ. απ την επιφνεια του εδφους). Ως προς την κατασκευ τους συνηθζονται οι λακκοειδες και οι κιβωτισχημοι, σπανιτερα δε οι μακεδονικο τπου (σημ. 26). Περιεχαν κατ καννα μα ταφ ενλικα αλλ υπρχαν και παιδικο βρεφικο τφοι, οι οποοι στην πλειοντητ τους εντοπζονται σε υψηλτερο εππεδο, καλπτοντας σε κποιες περιπτσεις τους υπλοιπους που βρσκονταν σε βαθτερο στρμα. Στους περισστερους τφους διατηρθηκαν οι σκελετο σε αρκετ καλ κατσταση, με το μκος τους να κυμανεται απ 0,50 μ. (παιδι) ως 1,75 μ. Σε κποιες περιπτσεις διαπιστθηκαν χνη κασης πνω στα οστ πλησον αυτν. Η ανερεση σιδηρν λων σε αρκετος υποδηλνει πιθανν τη χρση φερτρου κποιας λλης παρμοιας κατασκευς.
Οι ταφς στην πλειοντητ τους εναι πλοσια κτερισμνες (εικ. 6) με πλινα και μεταλλικ αντικεμενα ιδιατερης ποιτητας, αποκαλπτοντας την ευημερα της κοινωνας απ την οποα προλθαν. Αρκετο ωστσο ταν ακτριστοι. Τετρακσια περπου αγγεα (λκυθοι, πυξδες, σκφοι, ωτα σκυφδια κλικες, λυχνρια, κνθαροι, πινκια, θλαστρα, γυλινοι αμφορσκοι (σημ. 27) (εικ. 7), μυροδοχεα, υδρες, θυμιατριο κ.. (εικ. 8) (σημ. 28), αρκετ ζωμορφα και ανθρωπμορφα ειδλια, ειδλια σατρων, χλκινα κοσμματα και εξαρτματα ενδυμασας και καλλωπισμο (κτοπτρα, περνες, πρπες, περιδραια), στλεγγδες, ασημνιοι «χαρνειοι οβολο», απαρτζουν το πλοσιο κτερισματικ υλικ που προλθε απ το νεκροταφεο. Τα αγγεα εναι κυρως μικρ, καθημερινς χρσης καθαρς ταφικ. Αρκετ ταν βαφα (πως λυχνρια, ωτοι σκφοι, κυθια, μυροδοχεα, κνθαροι), αλλ αρκετ φεραν γνωμα καστανο και μελανο χρματος, τσο εσωτερικ σο και εξωτερικ. Βρθηκαν επσης πολλς λκυθοι «ηλειακο» τπου (σημ. 29) και ερυθρμορφες (σημ. 30).
Η θση των κτερισμτων σε σχση με τον νεκρ δεν ταν αυστηρ καθορισμνη. Εν τοτοις μπορομε να παρατηρσουμε κποιες προτιμσεις, πως κοντ στους μους και το κεφλι, κοντ στα πδια κυρως στο ψος των μηρν των δακτλων του ποδιο, ανμεσα στα σκλη, σε κποιες περιπτσεις μλιστα τα τοποθετοσαν εντς της παλμης του νεκρο. Τα ειδλια συνδευαν κυρως παιδικς ταφς και εντοπζονται δεξι και αριστερ του σματος των νεκρν, εν σε αρκετος παιδικος τφους βρθηκαν αστργαλοι. Τα λγα νομσματα που προρχονται απ τις ταφς ταν τοποθετημνα στη στοματικ κοιλτητα του νεκρο. Τα κοσμματα βρσκονταν στις θσεις που αντιστοιχον στη χρση τους.
Τα να ανασκαφικ δεδομνα που χουν ρθει στο φως στην περιοχ της Αλκυρνας και φυσικ η ολοκλρωση της μελτης τους, ργο χρονοβρο και εππονο, θα φωτσουν την ιστορα της γνωστης αυτς αιτωλικς κμης, που αν και οι λιγοστς πηγς αναφρουν ως «μικρ» δπλα στις μεγλες και παλαις Καλυδνα και Πλευρνα, αποκαλπτει σταδιακ το πλοσιο παρελθν της (σημ. 31).