,

Βασλης Φουρτονης, δσκαλος

18 2014

Μετ τα τελευταα γεγοντα της Ουκρανας λοι μας, λγο πολ, αναφερμαστε στην χερσνησο της Κριμαας. λοι μας αναφερμαστε στην ελληνικ μειοντητα που υπρχει εκε και στις αντστοιχες πλεις: Οδησσ, Μαριοπολη, Χρκοβο, Συμφεροπολη κ.λ.π. Πσοι ραγε γνωρζουν τι η Κριμαα εναι η αρχαα Ταυρς, που εναι συνδεδεμνη με αρχαα Ελλδα και την τραγωδα του Ευριπδη «Ιφιγνεια εν Ταροις»;

 

Η Κριμαα Σμερα

Το σταυροδρμι των μεγλων πολιτισμν, η ΚριμααΗ Κριμαα εναι αυτνομη περιοχ της νοτιοανατολικς Ουκρανας, με υπερδισχιλιετ ιστορα και πληθρα εποικισμν. Πρκειται για χερσνησο που συνδεται με την ηπειρωτικ Ουκρανα με τον ισθμ του Περεκπ και χωρζεται απ τη Ρωσα απ την Αζοφικ Θλασσα, τη Μαιτιδα Λμνη των αρχαων Ελλνων. Το σημεριν της νομα Κριμαα χει μογγολικ προλευση, εν οι αρχαοι λληνες την ονμαζαν Ταυρδα Ταυρικ Χερσνησο, απ τους Ταρους, να βαρβαρικ φλο που κατοικοσε στην περιοχ.

Η Κριμαα, με πρωτεουσα τη Συμφεροπολη, χει κταση 26.100 τετραγωνικ χιλιμετρα (λγο μεγαλτερη απ τη Στερε Ελλδα) και πληθυσμ λγο πνω απ τα 2 εκατομμρια κατοκους, σμφωνα με την τελευταα απογραφ του 2001. Απ αυτος, το 58,32% εναι Ρσοι, το 24,32% Ουκρανο και το 12.5% Τταροι (μουσουλμνοι τουρκο-μογγολικς καταγωγς), εν οι ελληνικς καταγωγς κτοικοι της περιοχς ανρχονται σε 2.597, τοι το 1,3% του πληθυσμο της Κριμαας. Το κλμα της περιοχς εναι εκρατο και ευνοε τη γεωργα και τον τουρισμ, που αποτελον τις δο πλουτοπαραγωγικς πηγς της Κριμαας.

 

Η ιστορα της Κριμαας

Το σταυροδρμι των μεγλων πολιτισμν, η ΚριμααΚποτε, πολλς χιλιδες χρνια προ Χριστο, η Κριμαα δεν ταν χερσνησος. Η Αζοφικ θλασσα, η πιο ρηχ στον κσμο, αποτελοσε τμμα της ξηρς. Πνω απ επτ χιλιδες χρνια πριν, το νερ απ τη Μεσγειο θλασσα πρασε μσα απ να ργμα προς τα βρεια, σχηματστηκαν τα Στεν του Βοσπρου και πλημμρισαν τερστιες εκτσεις, με αποτλεσμα η Κριμαα να αποκτσει τη σγχρον της μορφ.

Απ τις πρτες (τον 12 αι. π.Χ.) νομαδικς φυλς που εγκαταστθηκαν στη χερσνησο, ταν οι Κιμμριοι, οι οποοι στερα απ πντε αινες εκτοπστηκαν απ τους Σκθες. Σμφωνα με τον Ηρδοτο, οι Σκθες ρθαν απ την Ανατολ. Οι περισστεροι σγχρονοι επιστμονες τοποθετον τη σκυθικ γλσσα στην υποομδα της ανατολικς ιρανικς μεταξ των γλωσσν του Ιρν, μαζ με την κουρδικ, την περσικ και την πστο (αφγανικ). Με διοικητικ κντρο στην περιοχ του ουκρανικο Ζαπορζιε και στο βρειο τμμα της χερσονσου της Κριμαας, το Βασλειο των Σκθων υφστατο ως τον 3ο αινα π.Χ. Εκτς απ τους Σκθες, στο ντιο κρο της χερσονσου ζοσαν επσης οι Ταροι και βσει του ονματος του λαο αυτο η Κριμαα ως τον 15ο αινα ονομαζταν Ταυρδα.

Η ακτ της Ταυρδας εχε αναπτξει ντονα το εμπριο με την αρχαα Ελλδα. Οι λληνες μετδωσαν στην Κριμαα τη ναυπηγικ, την καλλιργεια των ελαιδεντρων, την αμπελουργα και νες αρχς στα κατασκευαστικ ργα. Σταδιακ οι λληνες ρχισαν να δημιουργον εδ εμπορικς αποικες, πως τον Βσπορο (το σημεριν Κερτς), τη Θεοδοσα (Φεοντσια), τη Χερσνα (που αργτερα γινε η βση για την δρυση της σγχρονης Σεβαστοπολης). Τη δυτικ Κριμαα κατελμβανε η δημοκρατικ διοκηση της Χερσνας της Ταυρας, εν την ανατολικ το απολυταρχικ κρτος του Βοσπρου. Την ακρπολη της πρωτεουσας της Ταυρικς Χερσονσου, το Παντικπαιο, καθς και τους τμβους των βασιλιδων, μπορε κανες να τα δει ακμη και σμερα, αν πει στο ρος του Μιθριδτη.

 

Αρχαες και βυζαντινς διαδρομς

Jane Sweeney, Getty Images

Σεβαστοπολη, Στλη Αετο. Πηγ: Jane Sweeney, Getty Images

 Σμερα, για μια γνωριμα με την αρχαα κληρονομι εναι καλτερο να επισκεφθε κποιος την πλη της Σεβαστοπολης. Η αρχαα προστατευμενη πλη «Ταυρικ Χερσνησος» χει συμπεριληφθε στον κατλογο των 100 κορυφαων μνημεων παγκσμιου πολιτισμο. Εδ μπορε κανες να περπατσει στους αρχαους δρμους, να δει την παλαι καμπνα που ειδοποιοσε τους κατοκους σε περιπτσεις κινδνου, τις λευκς κολνες των μεσαιωνικν ναν, αλλ και να περιδιαβε στα ερεπια του αρχαου θετρου.

Στο μρος που σμερα βρσκεται η σγχρονη Ευπατορα, κποτε υπρχε η αρχαιοελληνικ πλη Κερκιντιδα που υφστατο απ τον 5ο ως τον 2ο αινα π.Χ. Τις ανασκαφς της αρχαας πλης μπορετε να δετε στο ακρωτρι Καραντνι. Στη χερσνησο του Κερτς διασθηκαν τα ερεπια μιας ακμη αρχαιοελληνικς αποικας, του Παντικπαιου (στην περιοχ του σγχρονου Κερτς). Ως τις μρες μας χει διασωθε και η αποικα Θεοδοσα (στην ακτ του κλπου Φεοντσια), η μοναδικ πλη της Κριμαας που διατρησε το αρχαο νομ της.

Απ τα μνημεα της φσης, τα οποα διαπνονται απ το πνεμα της αρχαιτητας, κυριτερος εναι ο βρχος της Ιφιγνειας στη ντια ακτ της Κριμαας (κοντ στην κωμπολη Μπερεγκοβγε). Πρκειται για θρασματα του αρχαου ηφαιστεου, αναφορς για το οποο υπρχουν στους αρχαιοελληνικος μθους και στην Ιλιδα του Ομρου.

 

Αρχαα Ρμη

Jane Sweeney, Getty Images

Η αρχαα πλη Χερσνησος, στλες και στο της παλαιοχριστιανικς εκκλησας. Πηγ: Jane Sweeney, Getty Images

Τον 1ο αινα, οι Ρωμαοι προκειμνου να εδραισουν την παρουσα τους στην Κριμαα κατασκεασαν το φροριο Χραξ. Την δια εποχ που στη χερσνησο ρχισε να εξαπλνεται ο χριστιανισμς. να απ τα πιο ενδιαφροντα μνημεα της ρωμακς παραμονς στην Κριμαα εναι το «Μονοπτι των λεγεωνριων», νας δρμος που κατασκεασαν οι Ρωμαοι. Η Via militaris μονοπτι της Καλντα, δημιουργθηκε πριν απ 2000 χρνια με σκοπ να συνδσει το φροριο Χραξ και την ελληνικ αποικα της Χερσνας. Στη Χερσνα μλιστα, οι Ρωμαοι φησαν και εκε τα χνη τους κατασκευζοντας υδραγωγεο και λουτρ.

Στη Μπαλακλβα μπορε κανες να δει τις ανασκαφς ρωμακο ναο, στους βωμος του οποου υπρχουν επιγραφς-αφιερσεις που καναν οι λεγεωνριοι απευθυνμενοι στον Δα, τον Ηρακλ και τον φαιστο. Τον 3ο αι. στις στπες της Κριμαας εισβαλε να φλο της κεντρικς Ασας, οι Οννοι, εν το ορειν τμμα της χερσονσου υποτχθηκε στους Γτθους της αρχαας Γερμανας.

Η μοναδικ αρχαα πλη που διατηρθηκε, η Χερσνησος, μετατρπηκε σε προκεχωρημνο φυλκιο της βυζαντινς επιρρος στην Κριμαα. Ο βυζαντινς αυτοκρτορας Ιουστινιανς αναγννησε την πλη του Βοσπρου και κτισε στην Κριμαα τα φρορια Σουντκ, Σμβολον και Γκουρζοφ. Το τελευταο μλιστα θαμαζε ο Αλεξντρ Ποσκιν, επισημανοντας την «Πολχρωμη ακτινοβολα των βουνν, τον καθαρ γαλαν ουραν, τη φωτειντητα του τοπου και τον μεσημεριαν αρα» της περιοχς. Στις αρχς του 8ου αι. το Βυζντιο μοιραζταν πλον την Κριμαα με το Χαντο των Χαζρων, το οποο φερε στην οτως λλως ποικλη εθνολογικ σνθεση της Κριμαας και τα ιουδακ θνη των Κριμτσκ και Καραμ.

 

Πλεις των σπηλαων

Για τους Οννους ιππες τα βουν της Κριμαας αποτλεσαν να αληθιν εμπδιο που δεν τους επτρεπε να καταλβουν λη την κταση της χερσονσου. Ο ντπιος πληθυσμς ρχισε να δημιουργε «πλεις των σπηλαων» προκειμνου να προφυλαχθε απ τις επιδρομς των νομδων και αρκετς απ αυτς συνχισαν να υφστανται μχρι τον 18ο αινα. Σμερα στην Κριμαα υπρχουν πρα πολλς διαδρομς που δνουν τη δυναττητα επσκεψης στα κτσματα που εναι σφηνωμνα κυριολεκτικ μσα στα ασβεστολιθικ σπλαια, πως ναο, πηγδια, σπτια, σκλες και ολκληρες οδο.

Getty Images

Ιερ μον της Κοιμσεως στο Τσουφοτ-Καλ. Πηγ: Getty Images

Η πιο καλοδιατηρημνη απ αυτς τις κατασκευς εναι το Τσουφοτ-Καλ (σημανει «ιουδακ κστρο») που κτστηκε τον 6ο αινα. Στα εκατοντδες χρνια της παρξς της την πλη-φροριο εχαν καταλβει Τταροι, Οθωμανο, Χριστιανο, και τλος, ο ιουδακς λας των Καραμ. Εδ υπρχουν τα αμυντικ ργα του φρουρου, το μαυσωλεο της κρης του Χαν Τοχταμς, υπγεια γαλαρα 80 μτρων, πηγδι 30 μ., τα απομεινρια παλαιτατου τζαμιο, νεκροταφεο των Καραμ, μερικς κατοικες και το ιερ λσος απ βελανιδις. Κοντ στο Τσουφοτ-Καλ βρσκεται η ιερ μον της Κοιμσεως (Sviato-Uspénskiy monastr), να απ τα παλαιτερα της Κριμαας, καθς δημιουργθηκε τον 7ο αινα. Στο βουν ανεγρθηκε να ολκληρο συγκρτημα απ πντε εκκλησες, απ παρεκκλσια και πολλ μοναστηριακ κτρια.

να λλο μοναστρι σε σπηλαιδη τοποθεσα εναι το Τσελτρ-Κομπ, το οποο ιδρθηκε απ τους μοναχος-εικονολτρες εγκατλειψαν το Βυζντιο. Πνω στους βρχους χουν κατασκευαστε τρπεζες, κελι, αποθκες, εν στο υπγειο σπλαιο βρσκεται το ιερτερο μρος του μοναστηριο, η μεγαλτερη στην Κριμαα εκκλησα σε σπηλι κτασης 150 τετ. μτρων.

Η μικρ αρχαα πλη Τεπ-Κερμν βρσκεται στον ομνυμο λφο, 5 χλμ. απ το Μπαχτσισαρι. Εδ χουν σκαφτε πνω απ 250 σπηλις διαφρων χρσεων, απ μαντρι μχρι πργους με πολεμστρες. Σε κοντιν απσταση βρσκεται το μοναστρι Κατσ-Καλν που λειτοργησε για πνω απ 1000 χρνια. να λλο μοναστρι-σπλαιο εναι το Σουλντν, το οποο βρσκεται σε μια απκρημνη τοποθεσα κοντ στο χωρι Τερνβκα, και εκτς απ τις εκκλησις, περιλαμβνει να τερστιων διαστσεων πατητρι σταφυλιν.

W. Buss, Getty Images

Ιερ μον της Κοιμσεως στο Τσουφοτ-Καλ. Πηγ: W. Buss, Getty Images

Η μεσαιωνικ πλη Εσκ-Κερμν παρουσιζει ενδιαφρον κατ πρτο λγο για τη σπηλι των «Τριν καβαλρηδων» που υπρχει η τοιχογραφα στην οποα απεικονζονται οι γιοι της χριστιανοσνης Θεδωρος ο Στρατηλτης, Γεργιος ο Τροπαιοφρος και Δημτριος της Θεσσαλονκης, καθς και για το βαθ ρυγμα στο οποο κρβονταν οι κτοικοι ταν η πλη πολιορκοταν. Στον βυθισμνο στο δαφος τεχνητ λκκο οδηγε σκλα με 77 σκαλοπτια.

Το πιο ενδιαφρον μνημεο της διαδρομς εναι το Μανγκολ-Καλ, που χει συμπεριληφθε στον κατλογο της UNESCO με τα μοναδικο χαρακτρα ιστορικ αξιοθατα. Το κστρο αυτ, το οποο ανγειραν οι Βυζαντινο τον 6ο αι., στη διρκεια της παρξς του το κατεχαν σε διφορες εποχς οι Βυζαντινο, οι Σκθες και οι Χαζροι. χουν διατηρηθε καλ το τεχος του, ο αμυντικς πργος, η φυλακ με τα εντοιχισμνα κελι του ενς ατμου και το μγαρο των τελευταων διοικητν του κστρου.

 

Στις ρζες της Βπτισης της Ρωσας

Τον 9ο αι. μεταβανει στην Κριμαα ο δημιουργς της κυριλλικς γραφς, Κριλλος, και την δια εποχ εμφανζονται στη χερσνησο τα σλαβικ φλα των Ρως. Εδ εναι που ο πργκιπας Βλαδμηρος θα ασπαστε τον χριστιανισμ. Το τλος της κυριαρχας των Ρσων στην Κριμαα θα σημνει η λευση των Πλοβτσι (12ος αι.), η γλσσα των οποων αποτλεσε τη βση για τη σημεριν γλσσα των Τατρων της Κριμαας. Στη συνχεια τη χερσνησο καταλαμβνουν οι Ταταρο-μογγλοι και ττε ξεκιν ο εξισλαμισμς της Κριμαας.

Dmitry Mordvintsev, Getty Images

Κστρο των Γενουατν στο Σουντκ. Πηγ: Dmitry Mordvintsev, Getty Images

ναν αινα μετ, να τμμα της χερσονσου καταλαμβνουν οι Γενουτες, καθς αυτ ενσχυε τον λεγχο που ασκοσαν στον Δρμο του Μεταξιο. Το αποτπωμα της γενουατικς παρουσας μπορε σμερα να το δει κανες στην πλη Σουντκ, σμβολο της οποας αποτελε το Κστρο των Γενουατν ηλικας 600 ετν. Ορισμνοι απ τους πργους του διατηρον μχρι τρα τις αναμνηστικς πλκες που φρουν το νομα του κατασκευαστ τους.

Το 1475 οι Τορκοι μεττρεψαν το Χαντο της Κριμαας σε προτεκτορτο της Οθωμανικς αυτοκρατορας, μια περοδος που διρκησε τρεις αινες, μχρι τη νκη της Ρωσας στον ρωσο-τουρκικ πλεμο (1768-1774) η οποα θεσε τλος στην οθωμανικ κυριαρχα στην Κριμαα και κατστησε τη χερσνησο τμμα της Ρωσικς αυτοκρατορας.

 

Μπαχτσισαρι

Getty Images

Ανκτορο του Μπαχτσισαρι. Πηγ: Getty Images

να απ τα πιο ξεχωριστ αξιοθατα της Κριμαας της οθωμανικς εποχς εναι η πλη Μπαχτσισαρι (πλη-κπος), η αρχαα πλη των Χαν. Στο κριο ανκτορο του Μπαχτσισαρι βρσκεται «Η βρση των δακρων» που χει εξυμνσει ο Ποσκιν στο ποημ του «Κρνη του Μπαχτσισαρι», καθς και η «Χρυσ βρση», η «Βρση των πνευμτων» και τα δωμτια του χαρεμιο. Επσης, υπρχουν το μεγλο τζαμ των Χαν που ανεγρθηκε τον 9ο αι., το νεκροταφεο τους, το μαυσωλεο της αγαπημνης συζγου του Χαν της Κριμαας Γκιρι κατασκευς του 18ου αι., ο Πργος Σοκολναγια (των Γερακιν), το Μουσεο Τχνης.