Βασλης Φουρτονης, δσκαλο

17 2014

Η γεωστρατηγικ σημασα της Μαρης θλασσαςΗ Μαρη θλασσα, μχρι τα μσα του 18ου αινα, αποτελοσε εσωτερικ θλασσα της Οθωμανικς Αυτοκρατορας. Μετ την εξπλωση της Ρωσικς αυτοκρατορας και στη συνχεια την εδραωση της ΕΣΣΔ και την γενικτερη επκτασ της στην περιοχ, το status εξαρτιταν απ την αντιπαρθεσ της Μσχας με την Οθωμανικ Αυτοκρατορα στην αρχ και την Τουρκα στη συνχεια.  Με τη λξη του Β Παγκοσμου πολμου η Τουρκα γινε μλος του ΝΑΤΟ, εν Ρουμανα και Βουλγαρα εντχθηκαν στον Οργανισμ του Συμφνου της Βαρσοβας, του οποου ηγετο η Σοβιετικ νωση. Αυτ η αντιπαρθεση των δο πλων εχε καθιερσει μια σχετικ ισορροπα της γεωπολιτικς κατστασης. Η περιοχ της Μαρης θλασσας ταν μακρι απ το προσκνιο της διεθνος πολιτικς.

Μετ την κατρρευση της ΕΣΣΔ

Τις τελευταες δυο δεκαετες η γεωπολιτικ κατσταση στη Μαρη θλασσα περιπλχθηκε σημαντικ. Πρτον, κατρρευσε το «σοσιαλιστικ σστημα» και στην περιοχ εμφανστηκαν νοι «πακτες». Η Γεωργα και η Ουκρανα, μια απ τις μεγαλτερες χρες της Ευρπης. Η Ουκρανα, συμπεριλαμβανομνης και της Κριμαας, καταλαμβνει το 37,5% του μκους της ακτογραμμς, εν η Ρωσα μνο το 10,9%. Τα λλα να κρτη, η Μολδαβα, η Αρμενα και το Αζερμπατζν, αν και τυπικ δεν χουν πρσβαση στη θλασσα, ιστορικ μως εναι στεν συνδεδεμνα με τις χρες της περιοχς της Μαρης θλασσας και αναμφισβτητα εντσσονται σε αυτ.

Σμερα η περιοχ περιλαμβνει μια σειρ απ χρες, οι οποες διαφρουν σημαντικ μεταξ τους σε πληθυσμ, σε οικονομικ και στρατιωτικ-πολιτικ δυναμικ. Οι χρες της Μ. θλασσας, στο εσωτερικ τους εναι εξαιρετικ ανομοιογενες σε εθνολογικ και θρησκευτικ σνθεση. Ο γνωστς αμερικανς αναλυτς γεωπολιτικς, Saul Cohen, εχε επισημνει τι μια ττοια κατσταση οδηγε σε ανταγωνισμ τις δυνμεις με τη μεγαλτερη επιρρο, με στχο την ηγεμονα. Παρλληλα, ο συσχετισμς στο εππεδο ανπτυξης μεταξ των χωρν μεταβλλεται διαρκς.

Πλοσιοι και φτωχο

Στην ομδα των ηγετικν χωρν εξακολουθον να βρσκονται η Ρωσα και η Τουρκα. Οι φτωχτερες χρες της περιοχς της Μ. θλασσας εναι -πως και δκα χρνια πριν- η Γεωργα, η Αρμενα και η Μολδαβα. Την δια ρα, το Αζερμπατζν χρη στα σοδ του απ το πετρλαιο πραγματοποησε σημαντικ λμα. Αντθετα, η Ουκρανα «υποβιβστηκε» στο εππεδο των αουτσιντερ και υστρησε πολ απ τους δυτικος γετονς της (εκτς απ τη Μολδαβα).

Εθνικς διενξεις

Δετερον, η γεωπολιτικ κατσταση στην περιοχ της Μ. θλασσας περιπλχθηκε εξαιτας της εσωτερικς αδυναμας των νων εθνικν «παικτν» και των ανεπλυτων διεθνν διενξεων. Στην περιοχ υπρχουν τσσερα μη αναγνωρισμνα μερικς αναγνωρισμνα κρτη τα οποα βρσκονται στον πρην σοβιετικ χρο. Η Μολδαβικ Δημοκρατα της Υπερδνειστερας, η Αμπχαζα, η Ντια Οσετα και το Ναγκρνο Καραμπχ. Στις διενξεις γρω απ αυτς, μεσα μμεσα εμπλκονται επτ κρτη της περιοχς, δηλαδ η Γεωργα, η Μολδαβα, η Αρμενα, το Αζερμπατζν, η Ρωσα, η Ουκρανα και η Ρουμανα. Η επδραση της εσωτερικς πολιτικς αστθειας στη γεωπολιτικ κατσταση στην περιοχ της Μ. θλασσας φανεται καθαρ απ το παρδειγμα της Ουκρανας, η οποα βινει σμερα τη βαθτερη πολιτικ κρση της την τελευταα δεκαετα.

Ενεργειακο προι

Τρτον, η παγκοσμιοποηση κανε τα ρια της περιοχς της Μ. θλασσας λιγτερο διακριτ, και τα διερυνε, εν προσλκυσε στα θματα που την αφορον μη περιφερειακος και μη κρατικος παργοντες, πως πολυεθνικς εταιρες, εθνικ κινματα και κοιντητες προσφγων. Το αποτλεσμα εναι η Μ. θλασσα να συγκαταλγεται τρα στις περιοχς υψηλς προτεραιτητας στην παγκσμια οικονομα και πολιτικ.

Το αντικειμενικ ατιο αυτς της διαδικασας εναι η ανακλυψη πλοσιων κοιτασμτων υδρογονανθρκων στην Κασπα θλασσα, στο Καζακστν και στην Κεντρικ Ασα. Το δαφος της περιοχς διαπερν σμερα νας σημαντικς διδρομος διλευσης ενεργειακν πρων μεταξ της περιοχς της Κασπας, της Ευρπης και λλων περιοχν του κσμου, γεγονς που επιτρπει να γνει λγος για τη διαμρφωση μιας ενιαας περιοχς την οποα συνθτουνΚασπα και Μαρη θλασσα. Το Καζακστν, οι χρες της Κεντρικς Ασας και η Κνα, εμπλκονται λο και περισστερο στα τεκταινμενα στη συγκεκριμνη περιοχ.

Διλευση αγαθν

Η διλευση αγαθν κατστη για πολλς χρες της περιοχς μια απ τις βασικτερες κινητριες δυνμεις ανπτυξης, σημαντικτατη πηγ σκληρο νομσματος και παργοντας δημιουργας σγχρονων επικοινωνιν. Ο ανταγωνισμς ανμεσα στις χρες της περιοχς για επενδσεις και για κατασκευ στο δαφς τους αγωγν και τερματικν σταθμν, ξυνε τη μχη για την πρωτοκαθεδρα. Μια λλη σημαντικ παρμετρος ταν η ξοδος πολλν περιοχν απ την παραδοσιακ απομνωση. Σντομα μετ την κατρρευση της ΕΣΣΔ, εξαλεφθηκε το μονοπλιο της Ρωσας στη μεταφορ ενεργειακν πρων απ την περιοχ της Κασπας και την Κεντρικ Ασα, οι οποες απκτησαν νες προσβσεις στην Κνα και στην περιοχ της Ασας και του Ειρηνικο.

ΝΑΤΟ και ΕΕ

Ταυτχρονα με την ανακλυψη νων πηγν υδρογονανθρκων, αυξθηκε κατακρυφα το ενδιαφρον των κορυφαων διεθνν μη περιφερειακν παραγντων, δηλαδ των ΗΠΑ και της ΕΕ. Οι ΗΠΑ υποστριξαν ντονα το ατημα της Γεωργας και της Ουκρανας για νταξη στο ΝΑΤΟ, μια επιδωξη μως που αξιολογθηκε απ τη Μσχα σαν σοβαρτατη απειλ για την εθνικ της ασφλεια. Για την Αμερικ, η περιοχ της Μ. θλασσας και ο Ντιος Κακασος παζουν επσης στρατηγικ ρλο και σε σχση με τα συμφροντ της στην Εγγς και Μση Ανατολ, με τις στρατιωτικς επιχειρσεις στο Αφγανιστν και το Ιρκ, με την αντιμετπιση του φονταμενταλιστικο καθεσττος στο Ιρν. Σημαντικ μετβαλε το ισοζγιο ισχος στη λεκνη της Μ. θλασσας η νταξη στο ΝΑΤΟ της Ρουμανας και Βουλγαρας.

Επσης, για πολλς χρες της περιοχς εναι ελκυστικ και η μακριν προοπτικ της νταξης στην ΕΕ. Εδ και πολλ χρνια επιχειρε να γνει δεκτ στην ΕΕ η Τουρκα. Τον στρατηγικ στχο της νταξης στην ΕΕ χουν θσει η Ουκρανα και η Μολδαβα. Η ευρωπακ διπλωματα βασζεται στη χρση των οικονομικν μοχλν και της «πιας ισχος», υποστηρζοντας μσω των ΜΚΟ τις διαδικασες εκδημοκρατισμο, συμμετχοντας στη διευθτηση των διενξεων που σχετζονται με τα μη αναγνωρισμνα κρτη. Ωστσο, η Ρωσα αντιμετωπζει με κρα επιφυλακτικτητα την περαιτρω διεθνοποηση των θεμτων που αφορον τα κρτη της περιοχς.

Πολιτικς ζυμσεις

Τα σνορα της Μ. θλασσας εναι να προν πολιτικν ζυμσεων. Η εμφνιση ττοιων περιοχν εναι επσης αναμφβολα το αποτλεσμα της ενσχυσης των πολπλευρων σχσεων μεταξ μιας ομδας χωρν που συνορεουν μεταξ τους τις συνδει ο θαλσσιος χρος. Η διαμρφωση των σχσεων συχν προηγεται της εντατικοποησηςτου πολιτικο διαλγου της εδραωσης του επσημου σττους της εκστοτε περιοχς.

ΟΣΕΠ

Εν τω μεταξ, σμερα τα ρια της περιοχς της Μ. θλασσας χουν οριοθετηθε με τη σσταση το 1992 του Οργανισμο Οικονομικς Συνεργασας του Ευξενου Πντου, ο οποος περιλαμβνει 12 κρτη. Ο ΟΣΕΠ δεν νωσε μνο τις χρες που χουν μεση πρσβαση στη Μαρη θλασσα, αλλ και το Αζερμπατζν, την Αρμενα, τη Μολδαβα, την Αλβανα, την Ελλδα και τη Σερβα. Παρ τις συγκεκριμνες επιτυχες του ΟΣΕΠ, για τις χρες που συμπεριλφθηκαν σε αυτν, οι σχσεις με τα ξωθεν «κντρα ισχος» -προς το παρν- εναι κατ καννα πολ σημαντικτερες απ τις περιφερειακς.