Βασλης Φουρτονης, δσκαλος

24 2013

http://www.fourtounis.gr/Μρες που εναι αποφσισα ασχοληθ με το θιμο του στολισμο του χριστουγεννιτικου δντρο. Το βασικ ερτημα που τθεται και το βασικτερο απ πο προλθε αυτ το θιμο;

Σμφωνα με την ηλεκτρονικ εγκυκλοπαδεια wikipedia «Το δνδρο των Χριστουγννων χριστουγεννιτικο δνδρο αποτελε σμερα να διεθνς χριστουγεννιτικο θιμο. Ως Χριστουγεννιτικο σμβολο - θιμο φρεται απ τον 8ο αινα, ταν ο γιος Βονιφτιος θλησε περ το 750 να εξαλεψει την μχρι ττε αποδιδμενη ιερτητα των "ειδωλολατρν" στην βελανιδι αντικαθιστντας την με το λατο δηλαδ το δνδρο των Χριστουγννων.

Ο στολισμς του δνδρου εναι καθαρ συμβολικς της ευτυχας των ανθρπων και της φσεως με τη Γννηση του Θεανθρπου. Σμφωνα με ερευνητς του αντικειμνου, το πρτο στολισμνο δνδρο εμφανστηκε στη Γερμανα το 1539 και τα πρτα στολδια ταν συσκευασμνα φαγητ εδη ρουχισμο λλα χρσιμα εδη, που στο πρασμα των χρνων και με την νοδο του βιοτικο επιπδου εξελχθηκαν μνο σε διακοσμητικ αντικεμενα. Κατ την παρδοση ο πρτος που στλισε δντρο ταν ο Μαρτνος Λοθηρος.»

Το χριστουγεννιτικο δνδρο υπρχε, σμφωνα με μαρτυρες, απ την εποχ του Βυζαντου, τον 6ο αινα περπου μετ Χριστ. Χριστιανικ κεμενα περιγρφουν τι κατ τη Βυζαντιν εποχ στους ναος βρσκονταν μεγλα ορειχλκινα δντρα διακοσμημνα με διφορα χρυσ, ασημνια και χλκινα στολδια που απεικνιζαν ζωκια, καρπος, πουλι, αυγ, κουδουνκια.

Διαπιστνουμε λοιπν τι τo Χριστουγεννιτικο δνδρο και μλιστα ως μετεξλιξη της αρχαας Ελληνικς «Ειρεσινης», χι μνο δεν απαγορευταν στο Βυζντιο αλλ αντιθτως κατ την εορτ των Χριστουγννων

http://www.fourtounis.gr/«…κατ διαταγν του επρχου της (κθε) πλεως, ου μνον καθαρισμς των οδν εγνετο, αλλ και στολισμς διαφρων κατ διαστματα στηνομνων στλων με δενδρολβανα, κλδους μρτου και νθη εποχς»

(Φαδωνος Κουκουλ, Τακτικο Καθηγητο του Πανεπιστημου Αθηνν και Ακαδημακο «Βυζαντινν Βος και Πολιτισμς» τ. στ, σελ. 152).

Το δντρο και το κλαδ με τις ιερς ιδιτητες εναι να χαρακτηριστικ στα θιμα διαφρων λλων λαν, πως στους Ερυθρδερμους της Αμερικς, που κπληκτοι οι πρτοι γγλοι ποικοι παρατηρον να στολζουν στη σκην τους δντρο.

Σμφωνα δε με τους περισστερους λαογρφους, το θιμο αυτ ρθε στην Ελλδα την εποχ του θωνα (πρτα στο Ναπλιο και μετ στην Αθνα), απ τη δση (Γερμανα Αγγλα). Το στερωσαν για πρτη φορ μπροστ απ το καφενεο "Η ωραα Ελλς" το 1848.

μως η αλθεια ποια εναι; Η αλθεια εναι τι η ιδα για το στολισμ ενς δντρου κατ τα Χριστογεννα δεν εναι ξενφερτη, πως θεωρον πολλο.

 

Γιατ δεν εναι; Γιατ στην αρχαα Ελλδα υπρχε παρμοιο θιμο, μνο που το φυτ δεν ταν λατο, αλλ η Ειρεσινη.

Η Ειρεσινη (<ερος = ριον, μαλλον) ταν κλδος αγριελις (κτινος) στολισμνος με γιρλντες απ μαλλ λευκ και κκκινο και τους πρτους φθινοπωρινος καρπος (σκα, καρδια, αμγδαλα, κστανα, δημητριακ, κ.λ.π., εκτς του μλου και του αχλαδιο). Αποτελοσε κφραση ευχαριστας για τη γονιμτητα του λξαντος τους και παρκληση συνεχσεως της γονιμτητας και ευφορας κατ το επμενο και ταν αφιερωμνη στην Αθην, τον Απλλωνα και τις ρες (Ευνομα, Δκη, Ειρνη).

http://www.fourtounis.gr/Το διστημα 22 Σεπτεμβρου – 20 Οκτωβρου, παιδι των οποων και οι δο γονες ζοσαν, περιφεραν την Ειρεσινη στους δρμους της πλης των Αθηνν τραγουδντας κλαντα απ σπτι σε σπτι, παρνοντας το φιλοδρημ τους απ τον νοικοκρη τη νοικοκυρ και ταν φθαναν στο σπτι τους κρεμοσαν την Ειρεσινη πνω απ την εξπορτ τους, που μενε εκε μχρι την ιδα ημρα του νου τους, οπτε, αφο τοποθετοσαν την να, κατβαζαν την παλι και την καιγαν. λλα παιδι κρεμοσαν την Ειρεσινη πνω απ την θρα του Ιερο του Απλλωνος.

Κατ την ανοιξιτικη γιορτ του Απλλωνα, παιδι που κρατοσαν την ειρεσινη και τραγουδοσαν στχους που παραπμπουν σε νεοελληνικ κλαντα , 9 αινες πριν απ τη γννηση του Χριστο.

"Δμα προσετραπμεσθ’ ανδρς μγα δυναμνοιο,

ς μγα μεν δναται, μγα δε πρπει λβιος αιε!

Αυτα ανακλνεσθαι θραι πλοτος γαρ γγεα σεισιν πολλς,

συν πλοτω δ και ευφροσνη τεθαλυα,

ειρνη τ’ αγαθ` σα δ’ γγεα, μεστ μν εη,

κορβαη δ’ αε κατ καρδπου ρπει μζα,

νν μν κριθαην επιδα σησαμεσσαν,… κα ε μν τι δσεις

ειδ μ, οχ στξομεν ο γαρ συνοικσαντες νθδ’ λθομεν"

Να και η μετφρασ του στη σημεριν μα; Γλσσα.

"Σ’ αρχοντικ εμπκαμε μεγλου νοικοκρη,

με λγο που’ χει πραση και μ’ αγαθ περσσια…

Ανοξτε πρτες διπλατα να μπον μεγλα πλοτη,

μαζ κι η θαλερ χαρ κι βλογημνη Ειρνη.

Γιομτοι να’ ν’ οι πθοι σας, πολλ τα ζυμωτ σας,

κι ο κριθαρνιος ο χυλς με το πολ σουσμι.

Νφη για το μοναχογι να κτση τραγουδντας,

στ’ αμξι που το σρνουνε τα δυνατ μουλρια,

να’ ρθ σ’ αυτ το σπιτικ, να υφανη τα προικι της.

Κθε χρονι θε ν’ ρχομαι κι εγ σαν χελιδνι…

Μα φρε γργορα λοιπν ,τι εναι μας δσης,

γιατ αλλις θα φγουμε, δεν θα ξημερωθομε".

(ΟΜΗΡΟΥ ΒΙΟΙ ,εκδ. OXFORD,V5)

http://www.fourtounis.gr/ Πργονος λοιπν, του Χριστουγεννιτικου δντρου εναι η Ειρεσινη, μσω της οποας μεταδθηκε το θιμο του στολισμνου δντρου στους βρειους λαος απ τους λληνες ταξιδευτς, οι οποοι λγω της λλειψης ελαιδεντρων, στλιζαν κλαδι απ τα δντρα που ευδοκιμοσαν σε κθε τπο. Το θιμο της Ειρεσινης καταδικστηκε ως ειδωλολατρικ απ το θεοκρατικ καθεστς του Βυζαντου και απαγορετηκε με αυτ τη μορφ σχετα αν συνεχστηκε με διαφορετικ μορφ, πως επαμε παραπνω. Αινες αργτερα το διο θιμο επανλθε με την μορφ Χριστουγεννιτικου και Πρωτοχρονιτικου δνδρου απ τους Βαυαρος που συνδεψαν τον θωνα στην Ελλδα, ως δικ τους Χριστουγεννιτικο θιμο. Παρ’ λα αυτ, το θιμο της Ειρεσινης υπρχε πντα στην ιστορικ μνμη των Ελλνων, γι αυτν τον λγο, το Χριστουγεννιτικο δνδρο υιοθετθηκε αμσως.

Τελεινοντας θα πρπει να πομε το στην ουσα το θιμο το χριστουγεννιτικου δντρο εναι να θιμο με αρχαιοελληνικς καταβολς και χρησιμοποιντας να ρο της γλωσσολογας να τονσουμε τι αποτελε αντιδνειο, δηλαδ το δανεσαμε εμες στους βρειος και αφο εξλειπε απ εμς, επανλθαν πλι πσω ως θιμο των Βορειοευρωπαων.

Καλ Χριστογεννα και Καλ Πρωτοχρονι

 

Πηγς :

  • Ιστορα του Ελληνικο θνους της ΕΚΔΟΤΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ,
  • Greek-English lexicon Henry George Liddell and Robert Scott
  • Γιορτς Αρχαων Ελλνων, Φινα, Εκδσεις ΔΙΟΝ
  • περιοδικ ΙΧΩΡ
  • περιοδικ "Αρχαιολογα και τχνες" τ.65 σελ. 74 του Χ. Κριτζ