28

του Τκη Κατσιμρδου απ το ethnos.gr

Κυριακ 27 Οκτωβρου 2013

φιπποι Ιταλο καραμπινιροι εφορμον στο κντρο της
Αθνας εναντον πατριωτν - διαδηλωτν.

χει τεθε πολλς φορς τα τελευταα χρνια το ερτημα γιατ η Ελλδα εναι η μνη ευρωπακ χρα, με εξαρεση χρες τις πρην Γιουγκοσλαβας, που γιορτζει την ναρξη κι χι τη λξη του Β' Παγκοσμου Πολμου;

Γιατ εθνικ επτειος χει ανακηρυχθε η 28η Οκτωβρου 1940 κι χι 12η Οκτωβρου (απελευθρωση της Αθνας) ετε η 18η Οκτωβρου 1944 (λευση εξριστης κυβρνησης Εθνικς Ενσεως) ετε πολ περισστερο η 9η Μαου 1945 (μρα αντιφασιστικς νκης); Υπρχει νας κκλος κλασικν απαντσεων που δνουν οι ιστορικο:

Αμσως μετ την απελευθρωση ακολοθησαν τα Δεκεμβριαν, η Βρκιζα, ο ακρυκτος και, τελικ, ο διος ο εμφλιος πλεμος. Η χρα δεν χρηκε την απελευθρωση, δεν ξημρωσαν καλτερες μρες...

  • Σε αντθεση με την κατσταση που διαμορφθηκε μετ την απελευθρωση, η 28η Οκτωβρου συμβλιζε την πλρη σμπνοια και εντητα. Επομνως, δεν πρπει να εκπλσσει η ανακρυξ της σ' εθνικ επτειο...
  • Η ημερομηνα σηματοδοτοσε την ναρξη της ελληνικς νκης (επ του ιταλικο φασισμο). Μια νκη, μλιστα, που υπερβαινε τα εθνικ ρια, καθς εντασσταν στο πανευρωπακ και παγκσμιο πλασιο του αντιφασιστικο αγνα. Μποροσε να συμβολζει καλτερα τον αγνα για λευτερι, ανεξαρτησα και δημοκρατα. Ανεξαρττως του διαφορετικο περιεχομνου που προσλμβανε η μρα στους εσωτερικος πολιτικος ανταγωνισμος και της εργαλειακς χρσης της...

 

Η ελληνικ συνθεια

Μαζ μ' αυτς χουν δοθε και δδονται κατ καιρος κι ορισμνες λλες συμπληρωματικς απαντσεις. πως για παρδειγμα:

  • Η νκη επ του ιταλικο φασισμο ταν «ελληνικ ργο» το 1940-41. Σε αντθεση με τη συντριβ του ναζισμο το 1945, που η Ελλδα δεν συμμετεχε μεσα και στρατιωτικ.
  • Το ΟΧΙ εχε και «εσωτερικς» διαστσεις, καθς συμπκνωνε την πανεθνικ στση απναντι στους εισβολες, αλλ και προς το δικτατορικ μεταξικ καθεστς. Η αντσταση στον φασισμ ταν ταυτοχρνως και θληση για δημοκρατικ πορεα της χρας.
  • Η Ελλδα χει παρδοση στην ανακρυξη εθνικν επετεων στο ξεκνημα κι χι στο τλος των γεγοντων που τις συγκροτον. Λγου χρη η 25η Μαρτου 1821, η 3η Σεπτεμβρου 1843 (εθνικ γιορτ κι αυτ τον 19ο αινα) κ..

σως, μως, η πληρστερη βρσκεται στην ιστορικτητα της επετεου. Πς δηλαδ ρχισε να γιορτζεται, πς καθιερθηκε και συνδθηκε ως συνχεια της 25ης Μαρτου, με την Αντσταση στους κατακτητς και τους διαχρονικος αγνες για ελευθερα.

Θεσπστηκε μ' να απ τα πρτα κυβερνητικ διατγματα μα βδομδα μετ την λευση της κυβρνησης Παπανδρου (24 Οκτωβρου 1944). Δεν επιβλθηκε με τον νμο εκενον, αλλ αυτς ρθε για να επικυρσει μια επετειακ «παρδοση» που εχε δη δημιουργηθε.

 

Το διγγελμα

τσι, στο διγγελμ του για την πρτη μετακατοχικ επτειο το 1944 ο πρωθυπουργς διακρυσσε: «Ελεθεροι πανηγυρζομεν την τετρτην επτειον της 28ης Οκτωβρου. Η Κυβρνησις την αναγρευσεν Εθνικν Εορτν, ομτιμον προς την 25ην Μαρτου 1821. Διτι ανλογος υπρξεν η δοκιμασα και η δξα του θνους... κτατε ο λας εβυθσθη εις τα ανεπωτα δειν της δουλεας, αλλ η ψυχ του μεινε αδολωτος και εξηκολοθησε τον αγνα...»

ταν μια επτειος που ξεπδησε απ «τα κτω» στα χρνια της Κατοχς. Κατακτθηκε με πατριωτικος αγνες και αμα στα χρνια της Κατοχς. Σημειωνταν με διαδηλσεις, αντικατοχικς διαμαρτυρες και πολμορφες εκδηλσεις απ τον πρτο χρνο της υποδολωσης στους Γερμανο- ιταλο-βολγαρους (1941), μχρι και την αποχρηση των ναζ (1944).

 

Σλπισμα απ το ΕΑΜ

  • Η πρτη αναφορ για τον πρτο γιορτασμ της 28ης Οκτωβρου γνεται απ το νεογννητο ΕΑΜ (εχε ιδρυθε στις 27 Σεπτεμβρου 1941), που θ' αναδειχτε γργορα σε ψυχ του εθνικοαπελευθερωτικο αγνα. Στην ιδρυτικ προκρυξ του (10 Οκτωβρου), με την οποα καλοσε τον λα, τα κμματα, τις οργανσεις στην πλη για επιβωση, λευτερι και κατοχρωση της λακς κυριαρχας, ο αγωνιστικς εορτασμς της επετεου κατχει εξχουσα θση:
  • «Στις 28 Οκτωβρου με κθε εδους εκδλωση, αγωνιστετε για το εθνικ ξεκνημα. Το ΕΑΜ ορζει σγχρονα για μβλημ του το ηρωικ ΤΣΑΡΟΥΧΙ. Το ΤΣΑΡΟΥΧΙ εναι το ελληνικ «V» (σμα της νκης). Tο Εθνικ Απελευθερωτικ Μτωπο καλε λους τους λληνες και Ελληνδες στις 28 Οκτωβρου στο σπτι τους, στον τπο της δουλεις τους, στο καφενεο, στο τραμ, στον κινηματογρφο, στο θατρο να χαιρετισθον με τις λξεις ΤΣΑΡΟΥΧΙ - ΕΑΜ. Απ' κρη σ' κρη στην Ελλδα μας δο λξεις πρπει ν' αντηχσουν...»

 

1941 - Με το σνθημα «Αρα» χιλιδες πατριτες σπεδουν στο Σνταγμα

Με τη σημαα μπροστ στην κατοχικ Αθνα. Πολλς φορς λλαξε χρια, αλλ πντα βρισκταν στην κεφαλ (η φωτογραφα απ τον εορτασμ της 25ης Μαρτου 1943).

Με τη σημαα μπροστ στην κατοχικ Αθνα. Πολλς φορς λλαξε χρια, αλλ πντα βρισκταν στην κεφαλ (η φωτογραφα απ τον εορτασμ της 25ης Μαρτου 1943).

Η κυβρνηση των δωσλογων παρνει προληπτικ κατασταλτικ και τρομοκρατικ μτρα για να εμποδσει τον πρτο εορτασμ της 28ης Οκτωβρου. Απαγορεει τις εκδηλσεις, με ποιν επιτπου εκτλεσης! Απ την παραμον περπολοι των Ιταλν καραμπινιρων βρσκονται στα κεντρικ σημεα τις πρωτεουσας.

Ιδιατερα μτρα εξαγγλλονται για φοιτητς και μαθητς. Η προσλευσ τους στους χρους διδασκαλας εναι υποχρεωτικ εκενη την Τρτη. Πρκειται για απαγρευση που, τελικ, θα διευκολνει, αφο σε πολλς περιπτσεις οι αθουσες μετατρπονται σε χρους εθνικν συγκεντρσεων. πως στο πανεπιστμιο (μσα στο κτριο και το προαλιο), που ανμεσα στις λλες εκδηλσεις ο κατοπινς Πρεδρος της Δημοκρατας εκφνησε πατριωτικ λγο, που ταν και η αιτα της απλυσς του.

Αργτερα πολλο θα θυμονται τι ττε πραν «το βπτισμα του αγνα». Γρψανε στους πνακες τα πρτα τους συνθματα: «28 Οχτβρη '40 ΑΛΒΑΝΙΑ - 28 Οχτβρη 1941 ΑΠΟΧΗ»...

Τη νχτα 27 προς 28 Οκτωβρου, ψηλ στον Υμηττ ναψαν φωτις και μσα στο σκοτδι λαμψε η ιστορικ ημερομηνα «28 Οκτβρη 1940» με την υπογραφ του ΕΑΜ. Ο Θ. Χατζς, κατοπιν γραμματας του Μετπου, γρφει τι το ΕΑΜ εχε καλσει τους Αθηναους την ημρα της επετεου το πρω να μενουν στα σπτια τους και το μεσημρι να ξεχυθον στους δρμους και στους τπους των συγκεντρσεων που εχαν καθοριστε, με φανερ τα εθνικ χρματα στην περιβολ τους.

Οι προσυγκεντρσεις

Την πιο πλρη καταγραφ για τις εκδηλσεις χει αφσει ο Γ. Τρικαλινς, φοιτητς ττε και στλεχος της ΟΚΝΕ (Οργνωση Κομμουνιστικν Νεολαιν Ελλδας), η οποα και πρωτοστατε στην προετοιμασα του εορτασμο (χειργραφες προκηρξεις, συνθματα στους τοχους, ομιλες, αλλ και τα χωνι-τηλεβες που πρωτακογονται ττε):

Η διαδλωση επ τροχδην στο κντρο της κατοχικς Αθνας. Οι «αστραπιαες» συγκεντρσεις και οι ολιγλεπτες πατριωτικς ομιλες ταν κρια χαρακτηριστικ των εθνικν εορτασμν της περιδου.

Η διαδλωση επ τροχδην στο κντρο της κατοχικς Αθνας. Οι «αστραπιαες» συγκεντρσεις και οι ολιγλεπτες πατριωτικς ομιλες ταν κρια χαρακτηριστικ των εθνικν εορτασμν της περιδου.

 «Τποι προσυγκντρωσης εχαν καθοριστε διφοροι χροι γρω απ την πλατεα Συντγματος, που θα γινταν η κεντρικ εκδλωση. Κι αυτ εχε οριστε στις 11... Απ πολ νωρς ρχισαν να καταφθνουν οι πρτες ομδες φοιτητν μαζ με εργτες, μαθητς και λλους εργαζμενους. Με νοματα γνονταν οι συνεννοσεις και πειτα σκορποσαν απ εδ και απ κει για μη γνονται αντιληπτο απ τα ελληνφωνα ργανα των κατακτητν και τα ιταλικ περπολα. Την καθορισμνη στιγμ να σφριγμα και μια φων «πατριτες» κανε λες τις σκρπιες παρες να συγκεντρωθον γρω απ ναν ομιλητ, που σηκωμνος στα χρια λεγε δυο λγια για τις 28 του Οκτβρη και καλοσε να πνε ομαδικ στον γνωστο Στρατιτη...

Στις 11 ακριβς βλεπες να καταφθνουν οι φλαγγες απ διφορους τπους προσυγκντρωσης με τις ελληνικς σημαες μπροστ... Χιλιδες και χιλιδες εχαν πλημμυρσει την πλατεα Συντγματος... .».

Κατατθηκαν στεφνια, λουλοδια απ πολτες οργανωμνους σε διφορες αντιστασιακς οργανσεις, ακοστηκαν συνθματα για τη λευτερι και την ανεξαρτησα της Ελλδας κι γιναν ολιγλεπτες ομιλες.

Αρκετς μαρτυρες συγκλνουν στο τι οι συγκεντρωμνοι μπορε να φταναν τις 5.000. Οι δυνμεις κατοχς, που βρθηκαν εκε, δεν τλμησαν να επμβουν, περιμνοντας ενισχσεις. ταν φτασαν στην πλατεα οι φιπποι Ιταλο, οι διαδηλωτς τους υποδχονταν με το σνθημα «ΑΕΡΑ», παραπμποντας στα ελληνικ κατορθματα του προηγομενου χρνου.

Στις οδομαχες, που ακολοθησαν, πολλο τραυματστηκαν και ποδοπατθηκαν, πριν οι συγκεντρωμνοι διαλυθον στους γρω δρμους. τσι, ο αθηνακς λας κρδισε μια μεγλη μχη και ρχισε να γρφει το πος της Εθνικς Αντστασης.

 

1942-43 - νας «λας τρελς» στους δρμους της ΑθναςΗ δετερη επτειος της 28ης Οκτωβρου θα βρει δρμους πλημμυρισμνους «απ λα τρελ», πως θα τον χαρακτηρσει ο Δ. Ψαθς θλοντας να υμνσει το πατριωτικ φρνημα. Την δια στιγμ τα πλα της Αντστασης θα βροντον στα ορειν και στο Κρικλι Ευρυτανας ο ρης θα σημεινει την πρτη νκη αντρτικου σματος στην κατεχμενη Ευρπη. χουν προηγηθε εκκλσεις απ πατριωτικς οργανσεις που καλοσαν τον λα «να μην ξεχν τα παιδι του που πρσφεραν τη ζω τους στα αλβανικ βουν?»

Να διαδηλσει «ενντια στις σφαγς, τους τουφεκισμος, στην αλληλεγγη ευθνη και την αρπαγ των ομρων». Αλλ και να ζητσει «ν αυξηθε η μερδα του ψωμιο, να δοθον τρφιμα...» Η πλατεα Συντγματος εναι ο τπος που θα συγκεντρωθον λγο πριν απ το μεσημρι χιλιδες πατριτες για να διαδηλσουν, με πρσκληση κυρως του ΕΑΜ, της ΠΕΑΝ αλλ κι λλων οργανσεων.

Με μικρς προσυγκεντρσεις σε διφορα σημεα της Αθνας σχηματζονται τρεις φλαγγες, βαδζουν μ' ελληνικς σημαες μπροστ συγκλνοντας προς την πλατεα. Οι καραμπινιροι που χουν αναλβει «την τρηση της τξης» αιφνιδιζονται αρχικς και δεν αντιδρον. Καθς κατατθενται στεφνια με ζητωκραυγς για τη λευτερι φιπποι Ιταλο ορμον εναντον των συγκεντρωμνων. Πολλο αντιστκονται και γνονται συμπλοκς στον χρο και τους γρω δρμους. Οι εκδηλσεις δεν περιορζονται στην πλατεα. Το διμερο 28-29 Οκτωβρου σε πολλ μρη υψνονται σημαες, μοιρζονται τοιχοκολλονται πατριωτικς προκηρξεις και γρφονται αντιφασιστικ συνθματα.

«Θνατος στους προδτες»

Πατριωτικς εκδηλσεις, με τη μορφ μικρν διαδηλσεων που συγκροτονταν ξαφνικ και διαλονταν γργορα, γιναν επσης στους δρμους του Πειραι και λλων πλεων. Για πρτη φορ το 1942 αντηχον στους δρμους εκτς απ τον Εθνικ μνο κι λλα τραγοδια εμπνευσμνα απ την Εθνικ Αντσταση. Η επτειος το 1943 θα τιμηθε με φντο τον νοπλο εθνικοαπελευθερωτικ αγνα που χει φουντσει.

Στις απελευθερωμνες περιοχς, πως στη Λαφνα Πιερων που γνεται το παμμακεδονικ συνδριο του ΕΑΜ, χιλιδες θα τιμσουν τη μρα. Στην κατεχμενη Αθνα, που τους Ιταλος χουν διαδεχθε οι Γερμανο για την τρηση της τξης, συγκροτονται διαδηλσεις. Οι ανπηροι του Ελληνοταλικο Πολμου πρωτοστατον στις πατριωτικς εκδηλσεις. Σμφωνα με τις παρνομες εφημερδες «θνατος στους προδτες ταν η κραυγ που αντηχοσε στην Αθνα...

Σε λες τις συνοικες γιναν ογκωδστατες συγκεντρσεις» με συνθματα υπρ του ΕΑΜ- ΕΛΑΣ και την εθνικ εντητα. Χαρακτηριστικ εναι η μαρτυρα του Ηλα Βενζη για τον εορτασμ στο κτριο της Εθνικς Τρπεζας (πλατεα Κοτζι). Κατφθασαν μως οι Γερμανο, ανγκασαν σους συμμετεχαν να σταθον με τα χρια ψηλ μχρι το βρδυ. Συνλαβαν εκοσι πατριτες. Μερικο απ αυτος δεν θα ξαναδον τους συναδλφους και τις οικογνεις τους.

 

1944 - Παλλακ συμμετοχ στον πρτο ελεθερο εορτασμ

Χαρακτικ του Τσσου με θμα τις αντικατοχικς πορεες.

Χαρακτικ του Τσσου με θμα τις αντικατοχικς πορεες.

Ο εορτασμς της πρτης ελεθερης επετεου το 1944 εναι μοναδικς στην ιστορα μας. Εναι παλλακς, ενωτικς και τποτα απ’  αυτ που θα σκιζουν τους κατοπινος δεν παρατηρεται. Η «λαοκρατα» εναι ατημα και στχος, που εξακολουθε να προβλλει και ο πρωθυπουργς Γ. Παπανδρου. Εκατοντδες χιλιδες λαο παρελανουν παρ τη βροχ εκενο το Σββατο. Δεκδες εκδηλσεις οργαννονται στις συνοικες. Στη δοξολογα, στις καταθσεις στεφανιν, στη στρατιωτικ παρλαση, στις ομιλες συμμετχουν επισμως λοι. Απ το ΕΑΜ και τις λλες αντιστασιακς οργανσεις ως τον ΕΛΑΣ και τις στρατιωτικς δυνμεις που χουν λθει απ τη Μ. Ανατολ.

Λχος του Ναυτικο και του κυβερνητικο στρατο, μαζ με γενειοφρους του ΕΛΑΣ αποδδουν τιμς. Στην εξδρα των επισμων αντιπροσωπεονται λες οι δυνμεις. Δπλα στους γγλους στρατηγος και ναυρχους βρσκεται ο στρατηγς του ΕΛΑΣ Στ. Σαρφης. Χαρακτηριστικ εναι η εκτμηση του ΚΚΕ για την «ανθρωποθλασσα που κατκλυσε τα πντα». Ο λας «διατρνωσε την πστη του στην υπθεση της εθνικς εντητας, την αφοσωσ του στην εθνικ κυβρνηση, την προσλωσ του στον αγνα των συμμχων σαμε την τελικ νκη?» Παρμοιες ταν και οι δηλσεις του πρωθυπουργο και των λλων αξιωματοχων. Η σμπνοια ταν παρμοια με εκενη της 28ης Οκτωβρου 1940.

 

Συλλογικ το «ΟΧΙ».

λη αυτν την περοδο εντυπωσιακ εναι η απουσα και η οποιαδποτε αναφορ στον Ι. Μεταξ, εν δεν απουσιζουν οι καταγγελες για το δικτατορικ καθεστς της 4ης Αυγοστου. Το ΟΧΙ εναι αυτονητα «συλλογικ». Θεωρεται δεδομνο τι το πος το γραψε ο λας και τα στρατευμνα παιδι του. Η προσωποποηση στον Μεταξ, τον βασιλι κλπ. εναι μεταγενστερη «κατασκευ». Κυρως μετ την επνοδο του Γεωργου Β. Η επτειος του 1944 ταν η τελευταα που γιορτστηκε απ λους σ να κοιν πλασιο στχων παρ τις διαφαινμενες απ ττε διαφορς. Απ την επμενη χρονι λα σχεδν αλλζουν. Ο διχασμς και οι διαφορετικς νοηματοδοτσεις της 28ης Οκτωβρου 1940 θα εναι ο καννας...