( )

του Γιργου Στμκου απ το tvxs.gr

Τρτη 22 Οκτωβρου 2013

http://tvxs.gr/sites/default/files/imagecache/node_image/article/2013/43/141658g-06_15_yp4z4090..jpgΒρισκμενοι στο περιθριο της ελληνικς κοινωνας οι περπου 300.000 Ρομ, που εναι λληνες πολτες, ζουν σε κατσταση μνιμης κρσης προτο η οικονομικ κρση κτυπσει τη χρα μας. Παραβλποντας το γεγονς πως δεν εναι επσημα αναγνωρισμνοι απ το ελληνικ κρτος ως ξεχωριστ μειοντητα, πως συμβανει σε λες τις βαλκανικς και ευρωπακς χρες, εναι μονμως θματα διακρσεων και ρατσισμο, και στερονται βασικν δικαιωμτων, πως εναι το δικαωμα της απρσκοπτης πρσβασης στη δημσια εκπαδευση. Σε ποιες περιοχς τα παιδι των Ρομ επιχερησαν να πνε σε σχολεα μαζ με τα υπλοιπα ελληνπουλα, υπρχαν συνθως ντονες αντιδρσεις απ τις τοπικς κοινωνες, πως π.χ. στην Περαα της Θεσσαλονκης, με αποτλεσμα πολλ απ αυτ να μην τελεινουν καν τη βασικ εκπαδευση.

Η προβληματικ ενσωμτωσ τους στην ελληνικ κοινωνα καθς και το γεγονς πως τα παραδοσιακ επαγγλματα των Ρομ (πλανδιοι μποροι, τεχντες, ανακυκλωτς κ.α.) δεν μπορον πλον να τους εξασφαλσουν τη στοιχειδη επιβωση, οδηγον πολλος απ αυτος στην παρανομα.  Εκτιμται πως 9 στις 10 παρανομες, που οδηγον τους Ρομ στα δικαστρια στη φυλακ, σχετζονται με την ανγκη τους για επιβωση, δηλαδ με τη φτχεια. Οι διφορες απτες που ορισμνοι Ρομ αναγκζονται να κνουν π.χ. με πλαστ πιστοποιητικ για να εισπρξουν κποιο επδομα βοθημα, δεν αποσκοπον στον παρνομο πλουτισμ, αλλ απλ στην επιβωση τους, δηλαδ στο να καλψουν τις στοιχειδες ανγκες επιβωσης. Αυτ θα ταν φυσικ χρηστο αν η Πολιτεα εχε σκψει στα προβλματ τους και βοηθοσε στην ενσωμτωσ τους, πργμα που δεν συνβη ακμη και στις καλτερες εποχς, πσο μλιστα τρα που η χρα μας μαστζεται απ βαθι οικονομικ και κοινωνικ κρση.

Οι Ρομ της Ελλδας, με τον ναν τον λλο τρπο ζοσαν πντοτε σε συνθκες κρσης, αλλ μως η τρχουσα κρση επιδενωσε ακμη περισστερο την κατσταση τους. Δεν χρειζεται φυσικ να συμπληρσουμε πως, αν δεν υπρχαν οι μετανστες στην Ελλδα, οι Ρομ θα ταν αναμφβολα ο υπ' αριθμν να αποδιοπομπαος τργος στον οποο θα στρφονταν η ρατσιστικ βα των εγχριων Φασιστοναζ, πως συμβανει λλωστε σε χρες πως η Ουγγαρα και η Σλοβακα. Γιατ ο Ρομ ταν πντοτε  για την κοινωνα μας ο πιο κοντινς “Ξνος”, ο “μακρι απ εμς”, ο «Ανγγιχτος», ο “λλος”. Κι μως οι Ρομ της Ελλδας δεν εναι νεοφερμνοι, δεν εναι μετανστες, καθς, πως θα δομε, ζουν αδιλειπτα στην περιοχ μας τους τελευταους επτ αινες.

 

Η ιστορα των Ρομ της Ελλδας και των Βαλκανων

Καταρχς οι πιο «κοντινο ξνοι» μας εναι γνωστο με διφορα ονματα: Τσιγγνοι ( αθγγανοι), Γφτοι Ρομ (πως και αυτοαποκαλονται). Η καταγωγ τους καλπτονταν ως πρσφατα απ να ππλο μυστηρου. Παλαιτερα πστευαν πως η καταγωγ τους ταν απ την Αγυπτο, γι’ αυτ και τους δωσαν την ονομασα Γφτοι (Αιγπτιοι). Οι Τορκοι τους ονμαζαν Κipti - Kiptigan, επειδ νμιζαν λανθασμνα πως οι Αθγγανοι πραν την ονομασα αυτ λγω της καταγωγς τους απ τους Χριστιανος Κπτες της Αιγπτου. Στην πραγματικτητα μως, πως αποδεχθηκε κι απ σχετικς ρευνες, οι Τσιγγνοι της Ελλδας, των Βαλκανων και της Ευρπης, προρχονται απ τη βρειο Ινδα και συγκεκριμνα απ την περιοχ του Ρατζαστν και εναι απγονοι της καττερης ινδικς κστας των Ανγγιχτων (εξο και η λξη Αθγγανος), που εκδιχθηκε απ τον Ινδα και μετανστευσαν Δυτικ κατ κματα απ τον 7ο ως τον 10ο μ.Χ, αι.

Στη Μικρ Ασα οι Τσιγγνοι ( Ρομ) εμφανστηκαν τον 11ο με 12ο αινα μ.Χ., εν στα Βαλκνια εναι καταγεγραμμνη η παρουσα τους απ τον 13ο και τις αρχς του 14ου αινα. Το 1322 νας Φραγκισκανς μοναχς, ο Συμεν Simeonis, αναφρει την παρξη μιας κοιντητας «Ατσγγανων» στη Βενετοκρατομενη Κρτη. Το 1348, υπρχουν μαρτυρες για τους Cingarije στο Πρζρεν (Κσοβο), εν, απ το 1385, ορισμνα κεμενα κνουν λγο για οικογνειες που ζουν σε καθεστς σκλαβις στη Βαλαχα και στη Μολδαβα.

Η γλσσα των Ρμ, που συνεχζει να μιλιται απ πνω απ δο εκατομμρια τομα, εναι μια ινδικ διλεκτος και ανκει στην Ινδοευρωπακ γλωσσικ οικογνεια. Τα τελευταα χρνια παρατηρεται η ανδυση ενς αισθματος εντητας μεταξ των Ρομ διαφρων χωρν ακμη η συνειδητοποηση της συγγνειας με τους Ινδος.

Ζντας μονμως στο περιθριο της κοινωνας, κατατρεγμνοι, κυνηγημνοι, στιγματισμνοι, πριν καλ - καλ γεννηθον με το σημδι της «διαφορς», οι Τσιγγνοι προσπαθον να επιβισουν και ν αντξουν, μσα σε μια ζω που μοιζει περισστερο με κυνγι εξοστρακισμο. Στα Βαλκνια ο Ρομ εναι αυτς που ενσαρκνει λες τις διαστροφς του κσμου.

Η σημαα των Ρομ της Ευρπης χει το μπλε και πρσινο χρμα και τη ρδα του κρου στη μση, σμβολο των συνεχμενων μετακινσεων τους.  Σε λη την Ευρπη ζουν απ 6 ως 10 εκατομμρια Ρομ. Ο πληθυσμς τους σε λα τα Βαλκνια κυμανεται απ 2,5 ως 4 εκατομμρια, ανλογα με τις εκτιμσεις. Εναι δε κατανεμημνος ως εξς (εκτμηση):

Ρουμανα: 800.000 – 1,5 εκατομμριο

Τουρκα: 600.000 - 800.000

Βουλγαρα: 400.000-500.000

Ελλδα: 300.000

Σερβα: 200.000 - 300.000

Αλβανα: 150.000

ΠΓΔΜ: 100.000

Βοσνα: 50.000 - 100.000

Κροατα: 50.000

Κσοβο: 40.000

Παρ τις διξεις και τους κατατρεγμος –παλιτερους και νετερους– οι Ρομ επιβινουν, διασκορπζονται σε λο τον κσμο και εγκαθστανται μνιμα σε πολλς περιοχς. Εναι νας αρχαος νομαδικς λας χωρς γραπτ γλσσα, που στο πεσμα των αινων διατηρε την παρδοση της περιπλνησης. Εναι να ζωνταν κομμτι των Βαλκανων, της πρτης περιοχς που πρασαν στην Ιστορα πριν συνεχσουν προς την υπλοιπη Ευρπη.

Οι Τσιγγνοι των Βαλκανων αποτελον μια σημαντικ συνιστσα της «βαλκανικς ταυττητας».  Ο Τσιγγνος ως ο «οικεος ξνος», ο «ανγγιχτος», ο «μακρινς γετονας», ο «λλος» και ταυτχρονα ο «νθρωπος για τις βρομοδουλεις», ο πανηγυρτζς, ο οργανοπακτης, ο «ξω καρδι», ο ζωτικς και ενστικτδης νθρωπος…

 

Ο λακς πολιτισμς των Ρομ 

Η μουσικ και ο χορς κατχει ξεχωριστ θση στον πολιτισμ των τσιγγνων. Ασυναγνιστοι δεξιοτχνες του βιολιο, του κλαρνου, της κιθρας, περιπλανμενοι μουσικο, περιζτητοι στους γμους, τις γιορτς και τα πανηγρια, απκτησαν φμη, νοιξαν καινοργιους δρμους κφρασης και ξεπερνντας τα ρια της φυλς τους φεραν στο προσκνιο τον παλμ του ιδιατερου πολιτισμο τους. Στα Βαλκνια λοιπν οι Τσιγγνοι εναι συνδεδεμνοι, εκτς απ ορισμνα περιπλανμενα επαγγλματα (γυρολγοι, γανωτς, καλαθοπλκτες κ.α.) με το πανηγρι, τη μουσικ και το τραγοδι.

Στα χωρι σε γμους και πανηγρια, σε γλντια, οι Τσιγγνοι συμμετχουν σαν μουσικο κλαρινιτζδες, βιολιτζδες, λαουτρηδες.  Οι διοι χουν υμνσει τη «μγισσα», τη «χαρτορχτρα», τη «γιτρισσα», την «ξελογιστρα», τη «χορετρια» κ.α. χουν δημιουργσει δικς τους μελωδες. Με την παση της φεουδαρχας στη Δση, η Τσιγγνικη Mουσικ μετουσιθηκε σε δικ της κουλτορα. Μπκε και αναπτχθηκε στις Ευρωπακς αυλς. Ο λαογρφος Τ. Γιαννακπουλος λει για την Τσιγγνικη μουσικ, πως «εναι γλυκι, βαιη, επαναστατικ. Μοιζει σαν βο στην καταιγδα».

Οι Τσιγγνοι μουσικοποησαν το δημοτικ τραγοδι στα Βαλκνια. Το διατρησαν, το προγαγαν και το μετδωσαν προοδευτικ απ χωρι σε χωρι και απ τπο σε τπο. Ας θυμηθομε μνο στην Ελλδα τον Κστα Χατζ, τον Σαλα τον Γιργο Μγκα, την περφημη Esma στα Σκπια και τον Σμπαν Μπαρμοβιτς στη Σερβα (στη Ρουμνια ζοσε ο παγκοσμου φμης Τσιγγνος βιολιστς Grigoras Dinicu, 1889-1949), που η μουσικ τους προσφορ εναι διεθνς αναγνωρισμνη...

 

Θματα διξεων και εθνικισμο

http://tvxs.gr/sites/default/files/imagecache/node_image/article/2013/43/141658g-06_10_yp4z4052..jpgΣτις αρχς της δεκαετας του 1990, οι Τσιγγνοι των Βαλκανων υπρξαν τα πρτα θματα της διλυσης της Γιουγκοσλαβας και της πτσης των κομμουνιστικν καθεσττων. Λησμονημνοι απ τις νες κυβερνσεις, γιναν ακμη φτωχτεροι εξαιτας της οικονομικς μετβασης, εν μετατρπηκαν σε στχο των αναδυμενων βαιων εθνικισμν και σε αποδιοπομπαους τργους των διακοινοτικν συγκροσεων.

Στη Βοσνα & Ερζεγοβνη ζοσαν πριν το 1990 πνω απ 200.000 Τσιγγνοι, σμερα ζει εκε μλις το 30% του προηγομενου πληθυσμο.

Στο Κσοβο κποτε ζοσαν 120.000 Τσιγγνοι αλλ μετ το 1999 μειναν μλις 40.000 Τσιγγνοι το 1,8% του πληθυσμο –θματα των διξεων των Αλβανν εθνικιστν που εφρμοσαν σε βρος τους εθνοκθαρσης με πρσχημα τι οι Τσιγγνοι ταν «συνεργτες» της σρβικης διοκησης. «Μας απορρπτουν και απ τα δο στρατπεδα (σ.σ. Σρβοι και Αλβανο), σε βαθμ που ο γιος μου αναγκστηκε να σταματσει το σχολεο εξαιτας της βας που υφστατο απ τους αλβανος συμμαθητς του», εναι το παρπονο ενς Τσιγγνου πατρα απ το Ορχοβατς του Κοσβου. Πολλο απ’ αυτος τους Κοσοβρους Τσιγγνους κατφυγαν στα γειτονικ Σκπια.

 

Οι Τσιγγνοι της Ελλδας 

http://content-mcdn.ethnos.gr/filesystem/images/20100828/low/assets_LARGE_t_420_23163542.JPGΗ Ελλδα εναι η πατρδα περπου τριακοσων χιλιδων Ρομ (που οι περισστεροι λληνες τους αποκαλον ββαια Γφτους Τσιγγνους), καθς ταν μια απ τις πρτες χρες απ τις οποες πρασαν οι Τσιγγνοι στο μεταναστευτικ δρμο τους προς την Ευρπη. Η παρουσα των Τσιγγνων στο χρο της σημερινς Ελλδας μνημονεεται τουλχιστον απ τις αρχς του 14ου μ.Χ. αινα. Οι πρτοι Τσιγγνοι που εγκαταστθηκαν στον ελλαδικ χρο ταν Χριστιανο στο θρσκευμα (εχαν εκχριστιανιστε κατ την παραμον τους στη Μικρ Ασα τον 11ο μ.Χ. αινα), εν σταδιακ με την επκταση των Οθωμανν Τορκων στα Βαλκνια ρχισαν να εξισλαμζονται. Γενικ οι περιπλανμενοι και μονμως κατατρεγμνοι Τσιγγνοι τειναν να υιοθετον τη θρησκεα των κυραρχν τους.

Σμερα ο αριθμς των Τσιγγνων που ζουν στην Ελλδα εκτιμται απ 200.000 (επσημη εκδοχ) ως 400.000, πως υποστηρζουν οι τσιγγνικες οργανσεις. Στον αριθμ αυτ χουν προστεθε τα τελευταα χρνια και Τσιγγνοι που μετανστευσαν απ λλες, φτωχτερες χρες των Βαλκανων και κυρως απ την Αλβανα και τη Βουλγαρα.

Οι Τσιγγνοι της Ελλδας ζουν διεσπαρμνοι σε λη τη χρα, ηπειρωτικ και νησιωτικ. Οι μισο τσιγγνοι της Ελλδας εναι σκηντες και ζουν διασκορπισμνοι σε 70 περπου καταυλισμος: Αλν Κγιου της Κομοτηνς, Ασπρπυργος, Χωματερ των Λιοσων, Μενδι, Ζεφρι, Χαλνδρι, Να Αλικαρνασσς Κρτης, Ριγανκαμπος Πτρας, Τρπολη, Να Κος, Καλαμτα, Καρδτσα, Σοφδες, Φρσαλα, Ρδος, Κρκυρα, Κεφαλονι, Να Ιωνα Βλου, Σρρες, Δρμα, Διδυμτειχο, Παραλμνη Ιωανννων, Πρβεζα, ρτα και αλλο. Σχεδν σε κθε ελληνικ πλη υπρχει και μια τσιγγνικη γειτονι. Στην Αθνα ο μεγαλτερος συνοικισμς των Τσιγγνων εναι η Αγα Βαρβρα και στη Θεσσαλονκη ο Δενδροπταμος. Οι Τσιγγνοι της Ελλδας εναι κατ 85% χριστιανο και κατ 15% μουσουλμνοι, κυρως σοι ζουν προρχονται απ τη Δυτικ Θρκη. Αν και κοινωνικ αποκλεισμνοι και περιθωριοποιημνοι απ το Κρτος και τους υπλοιπους λληνες –δεν εναι σπνια τα ρατσιστικ επεισδια σε βρος τους καθς και οι προσπθειες των Δημοτικν αρχν να διαλσουν με τη βα τσιγγνικους καταυλισμος– οι Τσιγγνοι της Ελλδας, που εναι λληνες πολτες, χουν συνεισφρει πολ στον σγχρονο ελληνικ λακ πολιτισμ, κυρως μσω της λακς και παραδοσιακς μουσικς αλλ και μσω ορισμνων γραφικν και παραδοσιακν επαγγελμτων (γανωτς, καλαθοπλκτες, ανακυκλωτς κ.α.). Γνωστο λληνες Τσιγγνοι εναι ο Κστας Χατζς (Μουσικς, τραγουδιστς), ο Βασλης Πατρης (Μουσικς, τραγουδιστς), ο Μκης Χριστοδουλπουλος  (Τραγουδιστς), η  Ελνη Βιτλη (Τραγουδστρια), ο Μανλης Αγγελπουλος (Τραγουδιστς) και ο Χρστος Πατσατσγλου (Ποδοσφαιριστς) κ.α.

Οι Τσιγγνοι της Ελλδας δυστυχς ακμη και σμερα εναι αποκλεισμνοι. Δεν χουν πλρη πρσβαση στην παιδεα και στις υπηρεσες υγεας (τα ποσοστ νοσηρτητας και θνησιμτητας εναι μεταξ τους ακμη υψηλ) του ελληνικο κρτους, αντιπροσωπεοντας τσι την εικνα μιας «Τριτοκοσμικς Ελλδας» που αποτελε αντθεση στην βιτρνα της «Ευρωπακς Ελλδας» που πασχζουν οι κυβερνντες να καλλιεργσουν τα τελευταα χρνια…

Αν η Ελλδα αποτχει να ενσωματσει ομαλ τους γηγενες Τσιγγνους της, που ζουν σ' αυτ τα εδφη εδ και επτ αινες, πως θα τα καταφρει ραγε να ενσωματσει τους νεοφερμνους μετανστες της, κυρως απ Ασα και Αφρικ, που κουβαλον κουλτορες και πολιτισμος εντελς διαφορετικος απ την ελληνικ πραγματικτητα; Οι συμπολτες μας Ρομ αποτελον το κριτριο για το πσο πραγματικ ανεκτικ δημοκρατα εναι θλει να εναι η σγχρονη Ελλδα.

Το σγουρο πντως εναι πως σ' αυτν τον τομα χουμε πολ ακμη δρμο μπροστ μας για να διανσουμε...