του Χρστου Σιφκου, απ την ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠIΑ

8 2013

http://s.enet.gr/resources/2013-09/12-15-2-thumb-medium.jpgΣτη Μακρνησο, να χρο ιστορικς μνμης, πφτει η αυλαα της μουσικς παρστασης «Μκης Θεοδωρκης. Ποιος τη ζω μου...» με θμα τη ζω και το ργο του κορυφαου Ελληνα δημιουργο, το ερχμενο Σββατο.

Πρκειται για μια διαδρομ στην ιστορα της νετερης Ελλδας μσα απ τις μουσικς και τα τραγοδια του Μκη Θεοδωρκη, με 25 ηθοποιος και χορευτς, 4 τραγουδιστς και 11 μουσικος να μας ταξιδεουν απ «τη σκοτειν πλευρ του φεγγαριο» μχρι τη Μεταπολτευση και τις μρες μας.

Με αφορμ την παρσταση για τον Μκη, και το αφιρωμα του «7» στη Μακρνησο και στους καλλιτχνες και διανοομενους, που ακμη κι εκε, σε συνθκες κολαστηρου, μπρεσαν να δημιουργσουν, με ποια μσα διθεταν. Πργματι, ο Νκος Κονδουρος σκηνοθτησε, ο Τσος Ζωγρφος κανε σκηνικ και κοστομια, ο Ρτσος γραψε ποηση, ο Μκης δολεψε την Πρτη Συμφωνα του, ο Γιργος Φαρσακδης ζωγρφισε, ο Μπιθικτσης παιξε μπουζοκι. Και δεν ταν οι μνοι. Ας περιπλανηθομε μως μαζ τους στο ζφο που παρ' λ' αυτ γννησε τχνη.

 

Γλτωναν το ξλο παζοντας θατρο

Ο Τσος Ζωγρφος, πειρος ακμη σκηνογρφος, υπηρτησε τη θητεα του στη Μακρνησο. Στη βιογραφα του αναφρθηκε εκτεταμνα στις καταστσεις αλλ και στους ανθρπους με τους οποους ζησε. Στα παρακτω αποσπσματα η αναφορ εναι στο θατρο της Μακρονσου.

Στο θατρο της Μακρονσου οι εξριστοι ανβαζαν παραστσεις...
Στο θατρο της Μακρονσου οι εξριστοι ανβαζαν παραστσεις...

 

«Βρισκμουν δη τσσερις - πντε μνες στη Μακρνησο, ταν ζητσαμε αγγαρεα να χτσουμε να ανοιχτ θατρο. Παραστσεις ββαια γνονταν και πριν πω εγ. Οι φλακς μας θελαν το θατρο για μστρα, να λνε πως η Μακρνησος ταν στρατπεδο ελεθερων στρατιωτν. Εμες, ξροντας ββαια τι ρχναμε νερ στο μλο τους, ρχναμε και στο δικ μας. καναν εκενοι τη φιγορα τους, αλλ κναμε κι εμες τη δουλει μας.

Μπκα στη θεατρικ ομδα, της οποας ηγετο ο Νκος Ευθυμου, την νοιξη του 1949. Ο Ευθυμου μετπειτα πρασε απ ακραση τον Θανση Βγγο και τον κοψε.

Στα υπ' ψιν, τι μπανοντας στο θατρο, βολευσουν κπως, λοφαρες σχετικ. Εγ εχα υπρξει βοηθς δο σκηνογρφων και το μνο που εχα μθει επ της ουσας ταν να δνω κποιες λσεις. Τα υλικ μου στη Μακρνησο ταν λγα χρματα, χαρτ και ξυλεα, που μας παραχωροσαν, διτι πως προεπα το θατρο ταν η μστρα τους.

Αποτελοσε την επαλθευση της συντλεσης του Νου Παρθεννος, πως εχε χαρακτηρσει το νησ ο Παναγιτης Κανελλπουλος. Επιπλον γραφαν και οι εφημερδες. Η "Μχη" του Τσιριμκου δημοσευε και επνυμα περιστατικ, τα οποα παιρναν οι ξνες εφημερδες και μας καναν βοκινο.

 

...πως τον «Οιδποδα τραννο»
πως τον «Οιδποδα τραννο»

 

Εννοεται πως οι γυναικεοι ρλοι παζονταν απ ντρες, εκτς απ τις λγες φορς που ο Ευθυμου εχε φρει τη γυνακα του απ την Αθνα. Δεν ξρω πς τα εχε καταφρει. Στον "Εμπορο της Βενετας", που ανεβσαμε το 1949, εκτς απ σκηνογρφος-ενδυματολγος, εχα παξει και τη Νερτσα, την υπηρτρια της Πρσια, την οποα παιξε νας Λευκορσος, ο Κουτοζφ. Αυτς και λγω καταγωγς εχε κνει απ νωρς κρτηση για τη Μακρνησο. Την κρη του Εβραου, την Τζσικα, υποδθηκε ο Μηλιαρσης, εν ο Στλιος Μτρου υποδθηκε εξαιρετικ τον Σιλοκ. Το σκηνικ στον "Εμπορο" παρουσαζε το Ριλτο, μια μεγλη καμρα με φντο ζωγραφιστ τη Βενετα. Εφτιαξα και μια γνδολα, που περνοσε απ τη μια μχρι την λλη κρη του παρασκηνου. Οι ρδες της ταν λγο οβλ, για να λικνζεται και να δνει την ασθηση του κυματισμο του νερο.

Πντως δεν μας δολευαν ταν παζαμε γυναικεους ρλους. Τα λγια λγαμε, δεν κναμε τσαλμια στε να φανομε σαν αδελφς. Ο Μηλιαρσης κανε τις κωμικς. Πριν να ανακατευτ εγ, υποδθηκε την Κρμεν, την οποα ανβασε ως παρωδα ο Βαγγλης Βογαζιανς, δικηγρος, που παρλληλα χρευε, τραγουδοσε κι παιζε. Αντ για σκηνογραφημνη, η παρσταση ταν σκινογραφημνη. Εχαν φτιξει δηλαδ το σπτι της Κρμεν με πλεγμνα κλαδι απ σκνα, αφνοντας κι να παραθυρκι. Οπου στεκταν σ' αυτ η Κρμεν-Μηλιαρσης και ο Αντνιο-Βογαζιανς τραγουδοσε την ρια απ κτω.

Υποτθεται πως λα αυτ φωτζονταν απ το φεγγρι. Ο Γιργος Βασιλπουλος, ηλεκτρολγος χωρς ηλεκτρικ, εχε κνει να κατασκεασμα, δυο παλοκια δεξι και αριστερ της σκηνς, που εχε ενσει με να σρμα, πνω στο οποο εχε δσει να φανρι με αναμμνο στουπ. Και πως τρβαγε σιγ σιγ το φεγγρι-φανρι, αυτ κλλησε σε μια καμπουρτσα του σρματος. Εβαλε δναμη να το σρει και το φεγγρι γινε πραυλος.

Οι συνεξριστοι Μενλαος Λουντμης, Δημτρης Φωτιδης, Γιννης Ρτσος, Μνος Κατρκης
Οι συνεξριστοι Μενλαος Λουντμης, Δημτρης Φωτιδης, Γιννης Ρτσος, Μνος Κατρκης

Στην δια παρσταση υπρχε και η σκην της ταυρομαχας, που ο Αντνι Στο θατρο της Μακρονσου οι εξριστοι ανβαζαν παραστσεις...ο σκοτνει τον ταρο. Ως ταρος λειτουργοσαν δο φαντροι κουκουλωμνοι με μια κουβρτα, χοντας μπροστ τους να κατασκεασμα, τα κρατα. Πεθανοντας ο ταρος, ρχισε να παραπαει, σκωσε το πδι του σαν σκλος κι κανε τσσα του. Εχαν κρψει να παγορι κτω απ την κουβρτα.

Ο Βαγγλης Βογαζιανς κανε και τον κομφερασι, γιατ ανεβζαμε και καμι επιθερηση. Ελεγε πολ ωραα ανκδοτα με αποτλεσμα να γελμε λοι, 500-600 νθρωποι. Μια μρα συνεννοηθκαμε να μη γελσει κανες μας και να μη χειροκροτσουμε το ανκδοτο. Το λει ο Βαγγλης, μογκα εμες. Και ατκα κνει το σταυρ του και φωνζει: "Ο Θες να μας φυλει, σε καλ να μας βγουν τσα γλια απψε".

http://s.enet.gr/resources/2013-09/12-15-7-thumb-medium.jpgΕπιστολικ δελτρια απ την εξορα του Ρτσου προς την Κατη Δρσου
Επιστολικ δελτρια απ την εξορα του Ρτσου προς την Κατη Δρσου

Εκε υλοποησα μια ιδα μου, τη θεατροποηση ενς ποιματος, του "Τραλαρ" του Μαλακση και την νταξ του στο γενικτερο πλασιο μιας επιθερησης. Κθε νομερο εχε το σκηνικ του, που και αυτ εχε το χρμα του. Κποιο απ αυτ ταν το κκκινο. Μου λνε: "Ζωγρφε, χι κκκινο, θα βγλουμε και τη σημαα τρα".

Τι να κανα, το γρισα στο κτρινο με μαρες μοντζες. Βοταγα στο φομο το χρι μου και τπωνα μοντζες.

Στις παραστσεις η μουσικ ταν ζωνταν. Κποιος εχε μια κιθρα, λλος να ακορντεν. Εχαμε και καταπληκτικος μουσικος, Π.χ. ο Παναγιτης Ακρτος και ο Πνος Τριανταφυλλδης, ο πατρας της Νκης. Αυτς κανε και τη μουσικ στο "Τραλαρ", την οποα θελα αργτερα να ανεβσω με την Κολα Πρτσικα. Της ζτησε ορχστρα με 40 ργανα, κι αυτ του επε πως δεν υπρχε θατρο στην Αθνα που να χωρει τσους μουσικος. Ο Πνος της απντησε πως θα περμενε μχρι να φτιαχτε. Ακμα περιμνει. Στη Μακρνησο εχε κνει και μια εκπληκτικ διασκευ για χορωδα, στο "Ξεκινει μια ψαροπολα". Ηταν μουσικς ο νθρωπος, απλς δεν εχε την ικαντητα να προσαρμζεται στα πργματα.

»Εχαμε ανεβσει ακμα κποιες κωμωδες που εχε φρει ο Βασλης Αργυρπουλος απ τη Γερμανα, την εποχ που ταν εκε αιχμλωτος, ργα του Ροσσου, αλλ και την "Γκλφω" του Περεσιδη διασκευασμνη σε πρζα.

Το καλοκαρι του 1949 εν τλει μας παγδευσαν, φρνοντς μας να ργο των Βελιμζη και Βελμρα. νας απ τους δο ττε ταν και διευθυντς στη Λυρικ Σκην. Λγιοι της Δεξις. Απ τον Μεταξ κρατγανε. Το λεγαν η "Μπρα", η οποα Μπρα ταν η κομμουνιστικ επανσταση. Και τι να λγαμε; Πως δεν θα το ανεβζαμε; Το σαμποτραμε με τρεις μνες πρβες, αλλ τελικ ββαια το ανεβσαμε».

Χαρακτικ του Γιργου Φαρσακδη
Χαρακτικ του Γιργου Φαρσακδη

 

Σεβστηκαν τον Ρτσο

Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ εχε συλληφθε τον Ιολιο του 1948 και εχε εκτοπιστε στο Κοντοπολι της Λμνου. Στη Μακρνησο τον μετφεραν τον Μιο του 1949.

Δεν βασνισαν τον ποιητ, σμφωνα με τη μαρτυρα του ζωγρφου Μνθου Κτση, πως την κατγραψε η Τατινα Γκρτση - Μιλλιξ (πρωτοδημοσιετηκε στο περιοδικ «Διαβζω») και τη μετφερε τσο η Αγγελικ Κτη στο «Γιννης Ρτσος, Σχεδασμα Βιογραφας», αλλ και ο Γιργος και η Ηρ Σγουρκη στην «Αυτοβιογραφα» του.

Με το που φτασε ο Ρτσος στη Μακρνησο του δθηκαν 24 ρες δεια προκειμνου να αποφασσει αν θα υπγραφε τη δλωση μετανοας αλλ η πρτη του νχτα στο νησ (μνος σε μια μικρ σκην) σημαδετηκε απ τα ουρλιαχτ των συντρφων του που τους λινιζαν οι νδρες της Αστυνομας Μονδας, ανανψαντες κι αυτο, που εχαν αναλβει να φρουν στο σωστ δρμο τους νεοφερμνους.

Τον κλεσαν πρω στο διοικητριο και του ζτησαν μνο να βιογραφικ σημεωμα, ανανενοντας την πρσκληση για τις 6 το απγευμα.

Να πς περιγρφει ο Κτσης τον ιδιτυπο Γολγοθ: «Το απγευμα μας μαζψανε λους στην προκυμαα. Επρεπε ν' ακοσουμε τους λγους των ανανηψντων. Επρεπε να χειροκροτσουμε και να φωνξουμε μπρβο. Στο βθος μαλακι και χαρομενη η Αττικ. Για μια στιγμ σταμτησαν οι ανσες. Ολα τα μτια καρφωθκανε μαζ στην ανηφρα της διοκησης. Μσα σε πρωτοφαν σιωπ στον ολορημο δρμο, ανβαινε ο ποιητς. Μσα τον περιμνανε. Ολη η διοκηση. Καθισμνοι γρω στο μεγλο τραπζι και μα θση μνο κεν, η θση του ποιητ που θα υπγραφε με το αμα και την τιμ του. Το να χρι στο τηλφωνο. Μλις εκενος θ' φηνε την πνα, θ' ανογανε οι τηλεφωνικς γραμμς, θα το γραφαν αμσως οι εφημερδες, θα το 'λεγαν στα ραδιφωνα. Ο Ρτσος υπγραψε».

Ο διος ο Ρτσος, το διο βρδυ, περιγραψε στους συγκρατουμνους του τι ακριβς εχε συμβε. Δλωσε πως δεν θα υπγραφε, προσθτοντας πως πριν μπει στο διοικητριο εχε συνομιλσει με τη συνεδησ του.

 

«κανες σε κανναν κακ; τη ρτησα. Μου επε: χι. Αγαπς λο τον κσμο; Μου απντησε: Ναι. Αγαπς πολ την Ελλδα; Μου επε: Απραντα. Βλπετε, κριοι, αυτ τα πργματα οι νθρωποι τα ζουν, δεν τα υπογρφουν. Κι φυγα».

Αργτερα την δια νχτα επιχερησαν να τον μεταφρουν στον 7ο λχο, το λχο των μαρτυρων.

Ξαν ο λγος στον Κτση: «Αξιωματικο που σα τα χτες τους νομζαμε ανμερα θηρα, νθρωποι που τους λγαμε πουλημνους, ξεπετχτηκαν μσα στη νχτα και τον ακολοθησαν. Ξαφνικ νας λοχαγς παρουσιστηκε μπροστ στους συνοδος του ποιητ και ορλιαξε πως ταν διαταγ απ τη διοκηση να μην τον πειρξουν».

Εννοεται πως ψευδταν, μως την δια εντολ δωσαν πολλο ακμα βαθμοφροι, με αποτλεσμα ο ρρωστος απ φυματωση Ρτσος να μην πεθνει απ το ξλο στη Μακρνησο.

«Δεν τον περαξαν», ολοκλρωνε ο Κτσης. «Το στρατπεδο των αναξων, το στρατπεδο της προδοσας, το στρατπεδο του μσους, το στρατπεδο της ασκμιας μσα σε μια ρα εχε ομορφνει, εχε ανβει ψηλ, πολ ψηλ, εκε που φτερογισε το περιστρι του ποιητ κι κανε τα αδνατα δυνατ για να τον σσει. Εκενο το βρδυ, η αγπη του μας εχε ξεσκεπσει και εδαμε πως δεν εμαστε προδτες, δεν εμαστε σκημοι. Μσα στα στθια μας χτυποσε μια καρδι, η καρδι της αγπης».