του Kωστ Παπαγιργη απ το www.lifo.gr

13 2013

να βιβλο του Richard Billows εξηγε γιατ αυτ η θρυλικ μχη ρισε τη μορα του δυτικο πολιτισμο

Οι φιλολογικς εργασες που γρφονται απανωτ απ καταρτισμνους φιλολγους των αμερικανικν (και λλων) πανεπιστημων για ελληνικ θματα δεν ερεθζουν μνο την περιργεια του κοινο, και δη του ελληνικο. ,τι διδαχτκαμε εξ απαλν ονχων στο δημοτικ, κατπιν στο γυμνσιο και πολλο στο πανεπιστμιο, οι ιστορικο –εν προκειμνω του Κολομπια– το ανανενουν με φιλολογικ και ιστορικ στοιχεα που εναι αποτελσματα πολχρονης εργασας και ενς ρωτα για τα ελληνικ πργματα.

«Σκοπς του βιβλου αυτο εναι να ανασυνθσει την ιστορικ πραγματικτητα της μχης που διεξχθη στην πεδιδα του Μαραθνα, σαρντα περπου χιλιμετρα μακρι απ την Αθνα, ανμεσα σε ναν περιορισμνο αριθμ Αθηναων και στον κατ πολ μεγαλτερο αριθμητικ στρατ των Περσν εισβολων, καθς και να ρξει φως σε να ακμα γεγονς: τον αστραπιαο τρπο με τον οποο κινθηκε ολκληρο το αθηνακ στρτευμα (περπου ξι χιλιδες νδρες) απ τον Μαραθνα στην Αθνα για να εμποδσει τις περσικς δυνμεις να καταλβουν την πλη, εν οι υπερασπιστς της βρσκονταν μακρι – τσο η επικ μχη σο και η ταχτατη πορεα πραγματοποιθηκαν την δια μρα, η μχη το πρω, η πορεα το απγευμα. Τα παραπνω γεγοντα, πρα απ αυτ καθαυτ το ενδιαφρον που παρουσιζουν, εχαν τερστια σημασα για το μλλον της κλασικς Ελλδας και, κατ' επκταση, του δυτικο πολιτισμο και της δυτικς κοινωνας».

Richard A. Billows - Η μχη του Μαραθνα: Πς μια μχη λλαξε τον δυτικ πολιτισμ, Εκδσεις Πατκη, Μτφρ.:  Κατερνα Σρβη,  Σελ.: 371, Τιμ: €17,00Ο συγγραφας της Μχης του Μαραθνα σημεινει πως κποιοι σημερινο ιστορικο χλευζουν την ποψη τι η κλασικ Ελλδα ταν το λκνο του δυτικο πολιτισμο. Η χλεη, προφανς, δεν αφορ την δια την κλασικ Ελλδα σο τη σγχρονη εξλιξη του δυτικο πολιτισμο. Τι συνβη στην Ευρπη μεταξ 16ου και 19ου αινα; Ο Billows επιμνει τι η Ελλδα ταν λκνο του σγχρονου δυτικο πολιτισμο. σοι ενδχεται να απεχθνονται τα κεμενα του Θουκυδδη, του Πλτωνα, του Αριστοτλη κ.λπ., πιθαντατα πιστεουν τι θα ταν προτιμτερο να εχαν νικσει οι Πρσες. Πραν τοτου, μως, μια διαφορετικ κβαση της Μχης του Μαραθνα θα εχε επηρεσει σε πολ μεγλο βαθμ χι μνο τους λληνες του 5ου αινα αλλ και τους Ευρωπαους και τους Αμερικανος του 21ου αινα μ.Χ.

Αν λογαρισουμε τι μετ τον θνατο του Πτροκλου ο Αχιλλας διοργνωσε προς τιμν του νεκρο φλου του μια σειρ απ αθλητικς (τοι πολεμικς) δοκιμασες, πως το τρξιμο, η πλη, η μονομαχα με δρυ, η τοξοβολα, η πυγμαχα και η αρματοδρομα, καταλαβανουμε τι η μγιστη ακτινοβολα ανκε στις αρετς του πολεμιστ. Ο Αχιλλας, για παρδειγμα, ταν ο πιο ψηλς, ο πιο ισχυρς, ο πιο γργορος στα πδια, ο ικαντερος στην πλη, με το καλτερο ρμα και τα ταχτερα λογα.

Ιδιατερη σημασα δνει ο συγγραφας στο δνειο φοινικικ αλφβητο. «Αυτ το αλφβητο ταν αμιγς συμφωνογραφικ, δεν διθετε δηλαδ σμβολα για τα φωνεντα. να γραπτ κεμενο, επομνως, αποτελονταν απ μια διαδοχ συμφνων μνο, τοι να εδος μηχανισμο απομνημνευσης με βση το οποο ο αναγνστης πρεπε να ενθσει, ετε απ μνμης ετε με την εις τοπον απαγωγ, τα σωστ φωνεντα για να σχηματιστον λξεις με νημα. ταν κποιοι λληνες μποροι μαθαν το αλφβητο αυτ και προσπθησαν να το προσαρμσουν στην ελληνικ γλσσα, πρτον, καναν μια ανακλυψη και, δετερον, εχαν μια ιδα. Η ανακλυψη ταν πως μερικ απ τα σμβολα της φοινικικς γραφς αντιπροσπευαν σμφωνα που δεν υπρχαν στα ελληνικ. Η ιδα ταν να τα χρησιμοποισουν ως σμβολα για τα φωνεντα. τσι, γεννθηκε το ελληνικ αλφβητο, το πρτο πραγματικ αλφαβητικ σστημα γραφς στον κσμο, με την ννοια τι για πρτη φορ λοι οι φθγγοι μιας προφορικς γλσσας μετατρπηκαν σε γραπτ σμβολα, σμβολα με τα οποα σχημτιζαν λξεις και κεμενα που μποροσαν αυτομτως να αναγνωσθον. Η σημασα της μετατροπς που καναν οι λληνες στο φοινικικ αλφβητο δσκολα μπορε να μεγαλοποιηθε – ταν τσο εκολο να μθει κανες το ελληνικ αλφβητο με τα εκοσι τσσερα ως τριντα γρμματα, στε για πρτη φορ κατστη εφικτ η ευρεα διδοση της γραφς και της ανγνωσης». Συμπρασμα: λα τα σημεριν δυτικ αλφβητα, λατινικ, κυριλλικ και νεοελληνικ, κατγονται απ το αλφβητο που επινησαν οι αρχαοι λληνες το 800 π.Χ. περπου.

http://www.lifo.gr/uploads/image/470561/29g-2-thumb-large_1.jpgΑν ο αναγνστης διερωτηθε τι σχση χει η γλσσα με τη μχη, η απντηση εναι συντριπτικ: ο ελληνικς πολιτισμς ταν βαθτατα ανταγωνιστικς, μπορε να δανειζταν ιδες πως το αλφβητο, αλλ η μεγαλοφυα του μεττρεπε το δνειο σε ελληνικ προκα. Οι Ολυμπιακο Αγνες, τα πλα, η φιλοσοφα, οι τραγωδες, ταν η απδειξη τι αυτς ο λας ταν πολεμικς, αλλ εχε και τον μηρο για να αθανατζει τις μχες του. Και να ανανενει την τακτικ ββαια, διτι ο ομηρικς ρωας πολεμοσε μνος, εν ο δημοκρτης οπλτης πολεμοσε μσα στη φλαγγα.

Το κεφλαιο για την νοδο της περσικς αυτοκρατορας εναι να απ τα πλον κατατοπιστικ του βιβλου, καθτι γνεται αναλυτικτατη περιγραφ της γεωγραφας, των λαν (Λυδο, Κρες, Λκιοι, Πισδες, Παμφυλες, Φργες, Μυσο, Βιθυνο, Παφλαγνες, Καππαδκες, Κλικες, Αρμνιοι και λληνες φυσικ) και των ηθν. Η εξχουσα θση των Μδων οφειλταν στο γεγονς τι ταν ικαντατοι φιπποι πολεμιστς, σως οι καλτεροι του αρχαου κσμου, λγω των εξαιρετικν αλγων που εξτρεφαν. Ανλογη θση εχαν στον περσικ στρατ οι τοξτες και οι ακοντιστς. σο για την τακτικ των Περσν την ρα της μχης, ταν η εξς: πλησαζαν τον αντπαλο στρατ σε απσταση βολς, που σταματοσαν στνοντας να τεχος με τις ασπδες απ πλεγμνα κλαδι λυγαρις, και, οχυρωμνοι πσω απ αυτ, εκτξευαν με ταχτητα τα βλη τους στον εχθρ. Ντα μπνε: ο Πρσης τοξτης μποροσε να ρχνει μια βολ αν μερικ δευτερλεπτα.

Η στρατηγικ επνοια του Μιλτιδη παρμεινε παροιμιδης. Μολοντι ο πλεμος στην Ελλδα δεν εχε εξελιχθε τσο στε να αναδεικνει την εφευρετικτητα την εξυπνδα των στρατηγν, ο στρατηγς κατστρωσε να ιδανικ σχδιο μχης. Η παραδοσιακ τακτικ της οπλιτικς φλαγγας ταν απλοστατη: οι νδρες σχημτιζαν ορθογνιο που απαρτιζταν απ στοχους και οχτ περισστερους ζυγος, που κθε στοχος αποτελοσε να θραυστο τεχος απ ασπδες που θμιζε κινομενο φροριο. Οι νδρες που θα φταναν σε απσταση βολς απ τους Πρσες θα πρεπε να αρχσουν να τρχουν, στε να μειωθε τχιστα ο χρνος κθεσς τους στα βλη των αντιπλων. λλωστε, ο Ηρδοτος μας πληροφορε τι οι Αθηναοι στον Μαραθνα ταν οι πρτοι λληνες οπλτες που επιτθηκαν τροχδην στο αντπαλο στρτευμα. Το ιδιοφυς στρατγημα του Μιλτιδη ταν καινοφανς, καθτι ο πλεμος στην Ελλδα δεν εχε εξελιχθε τσο στε να αναδεικνει την εφευρετικτητα των στρατηγν. Προφανς, η τακτικ του ταν εκατ χρνια μπροστ απ την εποχ του.

Εναι γνωστ τι οι Πρσες πολμησαν με ανδρεα. Επρκειτο για περφανο λα που εχε συγκροτσει μεγλη αυτοκρατορα και δικαιολογημνα εχε κερδσει τη φμη του αττητου. Καθς το αθηνακ κντρο ταν σκοπμως αδναμο, οι Πρσες προχρησαν σε ικαν βθος, ωστσο τα ισχυρ κρα του αθηνακο στρατεματος δεν ργησαν να υπερτερσουν, με αποτλεσμα οι Πρσες να υποχωρσουν, τρχοντας προς τα πλοα τους. δη η μχη εχε κερδηθε. Οι απλειες εναι ενδεικτικς: 192 Αθηναοι πεσαν στο πεδο της μχης και 11 Πλαταιες. Αντθετα, οι νεκρο Πρσες γγιξαν τον αριθμ των 6.400. Η καταμτρησ τους ταν σχολαστικ, διτι οι Αθηναοι εχαν τξει στην ρτεμη μια κατσκα για κθε σκοτωμνο αντπαλο.

Η ηρωοποηση του Μιλτιδη ταν αναπφευκτη. Αυτς εχε την ιδα να εξλθει απ την πλη η οπλιτικ δναμη και να οργανωθε στον Μαραθνα. Ο θνατος του πολμαρχου Καλλμαχου ανδειξε τον Μιλτιδη σε μοναδικ συντελεστ της νκης. Ωστσο, τον επμενο χρνο μια απερσκεπτη εκστρατεα στις Κυκλδες εχε καταστροφικ αποτελσματα για τον Μιλιτιδη, καθτι οι εχθρο του βρκαν την ευκαιρα να εκδικηθον. τσι, σημεινει ο Billows, οι Αθηναοι δειξαν τη σκοτειν πλευρ της δημοκρατας τους – τοι τη ζηλοφθονα...

«,τι κι αν εχε συμβε», δηλνει συμπερασματικ ο συγγραφας, «θα ταν αναμφβολα πολ διαφορετικ απ αυτ που συνβη στην αρχαα Ελλδα χωρς τη γνιμη συμβολ Αθηναων, πως ο Θεμιστοκλς ο Περικλς, ο Αισχλος, ο Σοφοκλς και ο Ευριπδης, ο Αριστοφνης και ο Μνανδρος, ο Θουκυδδης και ο Σωκρτης, ο Πλτων και ο Αριστοτλης, ο Ισοκρτης και ο Δημοσθνης, ο Ικτνος και ο Φειδας και λοι οι υπλοιποι. σο παρωχημνο κι αν ακουστε, η Μχη του Μαραθνα υπρξε καθοριστικς σταθμς στην ιστορα της Δσης. Οι δκα χιλιδες Αθηναοι που πραν τα πλα και εφρμησαν πνω στους Πρσες εκενη τη μρα σωσαν –με λη τη σημασα της λξεως– τον δυτικ πολιτισμ».