:

του Δημτρη Ρηγπουλου, απ την Καθημεριν

, 23 2013

http://content-mcdn.ethnos.gr/filesystem/images/20101115/low/assets_LARGE_t_420_36107536.JPGΤο 1980 που φτασε στην Αθνα η Μλι Γκριν μετ βας ξερε πο πφτει στον χρτη η Ελλδα. Σμερα εναι μα απ τους λγους ιστορικος στον κσμο που ξρουν τη χρα μας τσο καλ. Καθηγτρια στο Πανεπιστμιο του Πρνστον με εξειδκευση στην ιστορα της Μεσογεου, της Οθωμανικς Αυτοκρατορας και του ελληνικο κσμου, η Μλι Γκριν δειξε ενδιαφρον για την κοινωνικ και οικονομικ ιστορα της Οθωμανικς Αυτοκρατορας και τον «αντκτυπο» της οθωμανικς κυριαρχας στον ελληνικ κσμο σε καιρος εντελς ανποπτους. Οπτε και οι συνδελφο της στις Ηνωμνες Πολιτεες γορλωναν τα μτια τους στο κουσμα των προτιμσεων της νεαρς φοιττριας απ τη Βοστνη.

Οι δεσμο της Μλι Γκριν με την Ελλδα σφυρηλατθηκαν τα τρα χρνια που ζησε στη χρα μας τη δεκαετα του ’80, συμμετχοντας στο Πργραμμα Ελληνικν Σπουδν του Πρνστον, αλλ και με τα τακτικ της ταξδια στην Ελλδα. Το καλ με την Γκριν εναι τι εν χει αδυναμα στη χρα και στους λληνες χει εμβαθνει τσο πολ στο σνθετο, ρευστ και περπλοκο ιστορικ, ανθρωπολογικ και γεωπολιτικ μωσακ της Ανατολικς Μεσογεου που της επιτρπει να διατηρε ασφαλες αποστσεις απ τις πιο συναισθηματικς προσεγγσεις πολλν λιγτερο αντικειμενικν φλων της Ελλδας. Πρσφατα μλιστα ζησε ναν ολκληρο χρνο στην Τουρκα, μια σημαντικ εμπειρα που τη βοθησε να εμπλουτσει την εικνα της και για τον ελλαδικ χρο.

Με τη Μλι Γκριν χεις πολλ πργματα να συζητσεις, αλλ δεν μπρεσα να αποφγω να της απευθνω στην αρχ μια πολ... «μπανλ» ερτηση: πς μια λευκ Αμερικανδα φοιττρια απ τη Βοστνη επιλγει στα τλη της δεκαετας του ’70 να κολυμπσει στα γνωστα και σκοτειν δατα της οθωμανικς ιστορας;

 

Το κισμτ

http://www.lifo.gr/uploads/image/451702/molly_greene_speaks.jpg«ρθα στην Ελλδα με τον πιο τυχαο τρπο στον κσμο: μθαινα ρωσικ και σκεφτμουν να ταξιδψω στην Ευρπη για να εμβαθνω τις γνσεις μου πνω στη Ρωσα. Ευχαριστ τον Θε, αλλ ταν σκωσα το κεφλι μου απ τα βιβλα συνειδητοποησα πως δεν μου ρεσε καννας απ τους Ρσους που συναντοσα στην Αμερικ. Αποφσισα τι το ταξδι στη Ρωσα δεν θα ταν πολ καλ ιδα και ρχισα να σκφτομαι τη Μεσγειο. Τελικ αποφσισα να ρθω στην Ελλδα, κυρως γιατ το πργραμμα ταν στα αγγλικ. ρθα εδ για να εξμηνο και πως εκατομμρια νθρωποι πριν απ εμνα ερωτετηκα το τοπο, αλλ την δια στιγμ, αντθετα με τους περισστερους επισκπτες, δεν με ενδιφεραν οι αρχαιτητες. βρισκα πολ μεγαλτερο ενδιαφρον στη σγχρονη ιστορα της Ελλδας, στην περοδο του Εμφυλου, για παρδειγμα. Αλλ αυτ εναι δικ μου χαρακτηριστικ, πντα με ενδιαφρουν πτυχς της ιστορας κπως “κρυμμνες” θα λεγα... στερα απ ξι μνες εδ παθα κτι επσης συνηθισμνο, θελα να ρθω να ζσω στην Ελλδα. ταν το κανα, ανακλυψα την οθωμανικ περοδο της Ελλδας για την οποα δεν εχα την παραμικρ ιδα. ταν λοιπν πρεπε να αποφοιτσω και να πρω να πτυχο, ξερα καλ τι μια εξειδκευση στη σγχρονη Ελλδα σμαινε και να εδος ακαδημακς αυτοκτονας, καθς το αντικεμενο παραταν μικρ. Αποφσισα λοιπν να δσω μεγαλτερο βρος στον αραβικ κσμο, μαθα αραβικ για να εστισω στη σγχρονη Μση Ανατολ. Πηγανοντας στο Πρνστον να σπουδσω σγχρονη ιστορα της Μσης Ανατολς γινε κτι που δεχνει πσο τυχερ εμαι πσο ισχυρ ταν το κισμτ... πεσα πνω στον Δημτρη Γντικα που εχε εγκαινισει το Τμμα Ελληνικν Σπουδν στο Πρνστον».

Ο Γντικας την παρτρυνε να μθει τουρκικ. Και αποφσισε να επιλξει να μθημα οθωμανικς ιστορας που ταν επιβεβλημνο αν θελε να εμβαθνει στα σγχρονα γεγοντα της Μσης Ανατολς.

«Για μνα αυτ το μθημα ισοδυναμοσε με μια τερστια ανακλυψη. Συνειδητοποησα τι θα μποροσα να ασχοληθ επιστημονικ με τον ελληνικ κσμο, αλλ σε να πολ μεγαλτερο πλασιο, για την ακρβεια σε να οθωμανικ πλασιο. Και βρκα εκε σα μου ρεσαν. Γιατ προτιμ τις αυτοκρατορες απ τα θνη και επσης εναι κτι που λω στους φοιτητς μου: ταν σκεφτμαστε την Ελλδα το μυαλ μας πηγανει στη σγχρονη χρα, αλλ για αινες η Ελλδα και τα ελληνικ ταν ,τι τα γερμανικ για τσους λαος στην Κεντρικ Ευρπη. Αν σουν χριστιανς και γεννημνος κπου στα Βαλκνια, στην Ανατολικ Μεσγειο στη Μση Ανατολ και θελες να εσαι μορφωμνος και κποια μρα να γνεις κτι σημαντικ πρεπε να γνωρζεις ελληνικ».

 

Επανσταση και αντσταση εναι δσκολα πργματα

– Ποιον μθο στην ελληνικ ιστορα βρσκετε πιο ισχυρ;

– Εξαρτται με ποιο εππεδο της κοινωνας μιλς. Σε ακαδημακ εππεδο υπρχει αυτ η ιδα μιας συγκροτημνης ελληνικς κοιντητας που επιβινει απ το 1453 μχρι την Επανσταση. Σμερα προσπαθομε να χουμε μια πιο δυναμικ και σνθετη προσγγιση του τι σμαινε να εσαι χριστιανς στον ελλαδικ χρο τα χρνια της Τουρκοκρατας και χι τσο μσα απ τη ματι μιας αυτνομης κοιντητας. Σε να πιο καθημεριν εππεδο θυμμαι τι πριν απ λγα χρνια δημιουργθηκε πρβλημα επειδ να βιβλο ιστορας αντρεπε την ιδα του «κρυφο σχολειο». Και απ αυτ την ποψη το γεγονς τι ακμα και σμερα υπρχουν χιλιδες λληνες που εξακολουθον να πιστεουν στον μθο του κρυφο σχολεου μς διδσκει τι πολς κσμος δεν καταλαβανει τη διαφορ ανμεσα στο εθνικ κρτος και σε μια αυτοκρατορα. Δεν υπρχε λγος για τους Οθωμανος να καταπισουν την ελληνικ εκπαδευση και την ελληνικ γλσσα γιατ αυτο του εδους οι ιδιτητες δεν σου παρεχαν και πολιτικ δικαιματα. Η γλσσα εκενα τα χρνια δεν εχε την πολιτικ σημασα που χει σμερα. ταν οι Οθωμανο φτασαν στην Αλβανα πολλο ντπιοι φυγαν για την Ιταλα και συνχισαν να μιλνε ελληνικ γιατ αυτ ταν μα κυραρχη γλσσα στην περιοχ. Αυτ δεν σημανει πως αν τον 17ο αινα υπρχε ελληνικ κρτος θα θελαν να αποτελον μρος τους.

– Τελικ ποια εναι η εικνα για τους λληνες στην Τουρκοκρατα;

– Αυτ που λω στους φοιτητς μου, που ενθουσιζονται με τη λξη «επανσταση», εναι πως επανσταση και αντσταση δεν εναι κτι εκολο, εναι δσκολα και επικνδυνα πργματα. Και σμερα υπρχει αδικα στον κσμο, αλλ δεν τους βλπω να βγανουν με τα πλα στους δρμους. Σε λες τις εποχς οι νθρωποι προσπαθον να συνεχσουν τη ζω τους κτω απ οποιεσδποτε συνθκες. Επιπλον η ζω στην τουρκοκρατομενη Ελλδα ταν πολ τοπικ, δεν υπρχαν τα δκτυα επικοινωνας που αναπτχθηκαν αργτερα, πολ περισστερο σμερα. Αυτ που εχε πει ο Κολοκοτρνης, «οι νθρωποι που ζοσαν στην Ζκυνθο ταν για μνα σαν να ζοσαν στο φεγγρι». Επομνως δεν χει νημα να εξετζουμε την οθωμανικ περοδο με σημεριν γυαλι. Και κτι λλο που εκνευρζει μερικος λληνες φλους μου. Αυτ το κομμτι της Οθωμανικς Αυτοκρατορας, Στερε Ελλδα και Πελοπννησος, ταν απ τα πιο καθυστερημνα σε ολκληρη την Αυτοκρατορα. Απ τη στιγμ που ο Μγας Αλξανδρος φτασε μχρι την Περσα, το κντρο του ελληνικο κσμου μετατοπστηκε ανατολικτερα για να επιστρψει αινες μετ και πολ αργ εδ που βρισκμαστε σμερα.

 

Στην Τουρκα του Ερντογν 600 δημοσιογρφοι βρσκονται στη φυλακ

Η επαφ με τη σγχρονη Τουρκα ταν αποκαλυπτικ για τη Μλι Γκριν. Αν υπρχει κτι για το οποο μετανινει στην ακαδημακ της καριρα εναι πως δεν επλεξε να ζσει να σημαντικ διστημα στη γειτονικ χρα νωρτερα στη ζω της.

Τη ρωτμε πς της φνηκε η Τουρκα σε μια περοδο εκρηκτικς οικονομικς ανπτυξης. «Η Κωνσταντινοπολη εναι χωρς καμα αμφιβολα να μεγλο, διεθνς μητροπολιτικ κντρο, δεν εναι ακμα Να Υρκη αλλ κινεται προς αυτν την κατεθυνση, να γνει ξαν μια μεγλη πλη του κσμου. Η οικονομα αναπτσσεται με πολ ντονους ρυθμος, αυτ εναι γνωστ, και θυμμαι τον Φεβρουριο τη διαφορ ανμεσα στο αεροδρμιο της Κωνσταντινοπολης απ το οποο αναχωροσα και το αεροδρμιο της Αθνας στο οποο φτανα. ταν σοκ για μνα το πσο συχο ταν το “Ελευθριος Βενιζλος” σε σχση με το “Ατατορκ”. Φυσικ παζουν ρλο οι πληθυσμιακς διαφορς αλλ δεν ταν μνο αυτ. Επσης, εναι μια συναρπαστικ περοδος να εσαι ακαδημακς στην Κωνσταντινοπολη τρα. Ειδικ αν διδσκεις οθωμανικ ιστορα. Κθε δετερη ημρα υπρχει μια σημαντικ διλεξη πνω στην οθωμανικ ιστορα, στην τηλεραση θα δεις τουλχιστον τρεις εκπομπς για οθωμανικ ιστορα. Υπρχει μια τερστια νθηση και κθε νθρωπος που γνριζα μου συστηνταν ως καθηγητς οθωμανικς ιστορας!».

– Πς ερμηνεετε το αυξημνο ενδιαφρον για την οθωμανικ ιστορα στην δια την Τουρκα;

– Θα λεγα τι υπρχουν καλς και λιγτερο καλς πλευρς. Αν εσαι ιστορικς μπορες να το δεις μνο θετικ. Αλλ αν βλεις και την πολιτικ μσα δεν ξρω αν εναι κτι που ενθουσιζει τους πντες. Χωρς να εμαι ειδικ, χει σημασα για μνα πως αυτ συμβανει την δια εποχ με σα γνονται στην Ελλδα. ταν εχα ρθει για πρτη φορ στην Αθνα τα καλτερα πργματα που γρφονταν για την οθωμανικ περοδο της Ελλδας ταν κυρως απ ξνους, τον Ρτσαρντ Κλογκ, για παρδειγμα. Υπρχαν λγες εξαιρσεις, αλλ ο καννας ταν αυτς. μουν τυχερ γιατ ταν ρχισα τις μεταπτυχιακς μου σπουδς ζησα τη μεγλη αλλαγ για να φτσουμε σμερα σε μια πολ διαφορετικ πραγματικτητα που τα πιο ενδιαφροντα βιβλα για εκενα τα χρνια γρφονται στην Ελλδα και απ λληνες. Νομζω αυτ συνβη, και μιλμε για τη δεκαετα του ’90, ταν οι λληνες αισθνθηκαν ασφαλες για τη θση τους στην Ευρπη. Κτι ανλογο συμβανει σμερα και στην Τουρκα. χουν αυτοπεποθηση και αυτ τους δνει τη δναμη να κοιτξουν πσω. σα ο Ατατορκ θελε να αρνηθε, τρα βγανουν στο φως. Γενις Τορκων μεγλωσαν με σα λεγε ο Ατατορκ το 1925, πως η οθωμανικ περοδος ταν κτι φοβερ και τι πρεπε να γνουν Ευρωπαοι... Τρα το κυραρχο ασθημα στην Τουρκα εναι «ποιος νοιζεται, εμαστε καλτεροι απ τους Ευρωπαους...».

Φυσικ υπρχει μια εντελς λλη πλευρ που δεν εχατε στην Ελλδα και αναφρομαι στην κυβρνηση Ερντογν. Πρκειται για μια ισλαμικ κυβρνηση που ενθαρρνει οθωμανικς παραδσεις. Εναι μια εξαιρετικ περοδος για να εσαι σμερα ιστορικς στην Τουρκα, αλλ φοβμαι τι υπρχει και μια πιο σκοτειν πλευρ...

– Μιλστε μας για τη σκοτειν πλευρ.

– Υπρχει πολιτικ καταπεση στην Τουρκα. Σμερα που μιλμε, 600 δημοσιογρφοι βρσκονται στις φυλακς. Το νομερο εναι μεγαλτερο απ το αντστοιχο της Κνας του Ιρν. ταν δδαξα τον περασμνο χρνο στην Τουρκα συνλαβαν μπροστ στα μτια μου μια φοιττρια 19 ετν. Συνελφθη τον Νομβριο και την φησαν στη φυλακ μχρι τον Απρλιο οπτε και την ελευθρωσαν χωρς να της απαγγελουν κποια κατηγορα. Το καναν για εκφοβισμ. Υπρχουν ττοια πργματα που σοκρουν. χω φλους στην Τουρκα που ψφισαν στο παρελθν για το κμμα του Ερντογν, «τουλχιστον εναι πιο δημοκρτες αυτο», μου λεγαν. Σμερα βλπεις τι πολλς απ τις παλις, κακς συνθειες του τουρκικο κρτους επιστρφουν σιγ σιγ. Και υπρχουν Τορκοι που ενοχλονται γιατ αισθνονται τι τα ξνα μσα υπερπροβλλουν τα οικονομικ επιτεγματα της κυβρνησης Ερντογν αποσιωπντας λλες διαστσεις της πολιτικς του. Και φυσικ υπρχει πντα ανοιχτ το θμα της ισλαμικς ατζντας του Ερντογν, μχρι πσο μακρι θλει να τη φτσει... Κι εδ η Τουρκα και η Αμερικ χουν κοιν θματα. Στην Τουρκα πρασε πρσφατα νας νμος για την εκπαδευση που επιτρπει απ μια ηλικα και μετ σε σους γονες το επιθυμον να κρατσουν τα παιδι στο σπτι και να αναλβουν οι διοι τη μρφωσ τους. Πολλο λνε τι αυτ γινε για να μπορον οι γονες να κρατνε τα κορτσια σπτι. Στην Αμερικ πολλο χριστιανο δεν στλνουν τα παιδι τους στο Γυμνσιο για να μην «μολυνθον» απ το σστημα της δημσιας εκπαδευσης... Η θρησκεα εναι τσο σημαντικ θμα στις Ηνωμνες Πολιτεες και στην Τουρκα και σε τσα λλα μρη του κσμου που αρχζω και πιστεω τι η Ευρπη, της Ελλδας συμπεριλαμβανομνης, εναι η εξαρεση και χι ο καννας.

 

Η συνντηση

Η καθηγτρια Μλι Γκριν εχε φτσει το προηγομενο βρδυ στην Αθνα απ τις Ηνωμνες Πολιτεες και η διαφορ της ρας φανεται πως εχε επηρεσει και τη διατροφικ της ρουτνα. Θα συναντιμασταν στο roof garden του ξενοδοχεου Saint George Lycabettus κι εν την εχα προετοιμσει για γεμα μο ζτησε συγγνμη γιατ θα περιοριζταν σε ναν καφ, καθς εχε πρει πρωιν σχετικ αργ. Εγ που εχα ξεκινσει απ το Παγκρτι και χι απ τη Να Υρκη και δεν υπφερα απ κποιου εδους τζετ λαγκ παργγειλα να χορταστικ κλαμπ σντουιτς και να ποτρι κρασ. Ο λογαριασμς ταν λγο κτω απ τα 30 ευρ.

Oι σταθμο της

1959

Γεννιται στη Βοστνη.

1980

Ταξιδεει για πρτη φορ στην Ελλδα.

1981

Παρνει το πρτο της πτυχο (στις Πολιτικς Επιστμες) απ το Πανεπιστμιο Tufts University.

1993

Ολοκληρνει τις σπουδς Οθωμανικς Ιστορας στο Τμμα Μεσανατολικν Σπουδν του Πανεπιστημου Πρνστον.

2000

Στο πρτο βιβλο της με ττλο «A Shared World: Christians and Muslims in the Early Modern Mediterranean» εξετζει τη μετβαση απ την ενετικ στην οθωμανικ κυριαρχα στην Κρτη, την οποα οι Οθωμανο κατλαβαν το 1669. Στα ελληνικ κυκλοφορε με τον ττλο «Κρτη, νας κοινς κσμος. Χριστιανο και μουσουλμνοι στη Μεσγειο των πριμων νετερων χρνων» (μετ. Ε. Γκαρ, Θ. Γκκου, Εκδσεις του 21ου).

2010

Εκδδεται το τελευταο της βιβλο «Catholic Corsairs and Greek Merchants: A Maritime History of the Mediterranean, 1450 - 1700».

2011

Κνει χρση της εκπαιδευτικς της δειας και διδσκει στο Πανεπιστμιο του Βοσπρου στην Κωνσταντινοπολη.

2012

Η επμενη μελτη της αφορ την ιστορα των Ελλνων και του ελλαδικο χρου υπ την οθωμανικ κυριαρχα για μα πολτομη σειρ που θα εκδοθε απ τον Edinburgh University Press.