Βασλης Φουρτονης: δσκαλος, αναπληρωματικς Αιρετς ΑΠΥΣΠΕ Αττικς, Αντιπρεδρος Συλλγου Εκπ/κν «Ο ΠΕΡΙΚΛΗΣ»

30 2011

Ιστορα πρωτομαγις

Περιγραφ: cebcceb1cf851Η Πρωτομαγι εναι απ τις ελχιστες γιορτς χωρς θρησκευτικ περιεχμενο που χουν διατηρηθε ως τις μρες μας και χει τις ρζες της στην αρχαιτητα. Εναι η πρτη ημρα του Μαου και η γιορτ της νοιξης

Ο Μιος, σμφωνα με την παρδοση, πρε το νομ του απ τη ρωμακ θετητα Maia (Μγια), η οποα ονομστηκε τσι απ την ελληνικ λξη Μαα που σημανει τροφς και μητρα.

Η Μγια ταυτστηκε με την Ατλαντδα νμφη Μαα, τη μητρα του Ερμ στον οποο αφιερθηκε ο μνας Μιος.

Ο Μιος εναι ο 5ος μνας του χρνου, ο οποος αντιστοιχε στον αρχαο μνα Θαργηλωνα που γιορταζταν με τα περφημα Ανθεσφρια. ταν αφιερωμνος στη θε της γεωργας Δμητρα και την κρη της Περσεφνη, που τον μνα αυτν βγανει απ τον δη κι ρχεται στη γη. Γιορτς γνονταν και στην αρχαα Ρμη που τις λεγαν "ροσλλια" τις οποες διατρησαν και οι Βυζαντινο αυτοκρτορες.

Για τη λακ αντληψη, στο μνα Μιο συνυπρχουν οι ιδιτητες του καλο και του κακο, της αναγννησης και του θαντου και συγκεντρνονται την πρτη του ημρα, την Πρωτομαγι.

Ο εορτασμς της Πρωτομαγις σηματοδοτε την τελικ νκη του καλοκαιριο απναντι στον χειμνα, την κατσχυση της ζως επ του θαντου και χει ρζες που ανγονται σε προχριστιανικς αγροτικς λατρευτικς τελετς για τη γονιμτητα των αγρν και, κατ' επκταση, και των ζων και των ανθρπων.

Η αρχαιτατη γιορτ της Πρωτομαγις συνεχστηκε στο διβα των αινων με επισημτητα και με διφορες μορφς και εκδηλσεις. Μα απ τις παλαιτερες γιορτς ταν τα Ανθεστρια, η γιορτ των λουλουδιν, η πρτη επσημη γιορτ ανθων των Ελλνων.

 

Τα Ανθεστρια

 Τα Ανθεστρια, κατ τη διρκεια των οποων πομπς με κανηφρες που φερναν νθη βδιζαν με μεγαλοπρπεια προς τα ιερ, ιδρθηκαν πρτα στην Αθνα και πειτα πραν πανελλνια μορφ, αφο διαδθηκαν και σ λλες πλεις της Ελλδος. Σμφωνα με το μθο, στα Ανθεστρια «ανασταινταν» ο… σκοτωμνος θες Ευνθης, επθετο του Δινυσου, απ το χυμνο αμα του οποου φτρωσε η μπελος.

ταν οι Ρωμαοι κατκτησαν την Ελλδα, η γιορτ της Πρωτομαγις, δεν παψε να υπρχει αλλ εμπλουτστηκε γιατ και οι δο λαο πστευαν, τι τα λουλοδια αντιπροσωπεουν την ομορφι των θεν και φρνουν δναμη, δξα , ευτυχα και υγεα.

Με το πρασμα των αινων, η αρχικ ννοια της Πρωτομαγις αλλοιθηκε και επιβωσαν θιμα ως απλς λακς γιορτς ( περιφορ δντρων, πρσινων κλαδιν στεφνων με λουλοδια, ανακρυξη του βασιλι της βασλισσας του Μη, χορς γρω απ να δντρο να στολισμνο κοντρι-γατανκι).

Η Πρωτομαγι εναι μα απ τις ελχιστες γιορτς, χωρς θρησκευτικ περιεχμενο, με εκδηλσεις που απαντνται στον λακ πολιτισμ πολλν ευρωπακν λαν, οι οποες χουν διατηρηθε ως τις μρες μας.

 

 

 

 

 

Τα Θαργλια

 Τα Θαργλια ταν κυρως αγροτικ γιορτ. Στη διρκει της γινταν προσφορ των πρτων καρπν της νας συγκομιδς στους θεος, ουσιαστικ ακμωτων ακμη, αφο τη γιρταζαν πριν απ τον θερισμ. Με ττοιες πρξεις ο νθρωπος θελε να ευχαριστσει το θεο για σα του πρσφερε και να ζητσει τη συνχιση της ενοις του. Ωστσο το τι συμπεριλμβανε στο πργραμμ της και μια σκοτειν καθαρτρια τελετ η λη γιορτ ταν αφιερωμνη στον Απλλωνα, τον θε της κθαρσης δεχνει τι ξεπερνοσε τον αγροτικ χαρακτρα και προσγγιζε ακμη και τον χρο της μαγεας.

Πιο συγκεκριμνα, στη διρκεια της γιορτς επλεγαν να δο περιθωριακ τομα, τους γνωστος «φαρμακος» τα «καθρματα» των πηγν και κτυπντας και πετροβολντας τα, τα απομκρυναν ως αποδιοπομπαους τργους ξω απ τα ρια της πλης τους. Μερικς φορς μλιστα αναφρεται και θαντωση των «καθαρμτων» (= των θυμτων της κθαρσης!). Ο καθαρμς ως προπθεση για να εναι πλοσια η να σοδει και γενικ για να χει επιτυχα κθε να αρχ εναι πολ γνωστς σε πρωτγονες κοινωνες και χι μνον.

Το πρσινο κλαδ με τα φλλα του συμβλιζε τη ζω και την ανανωσ της και υποτθεται τι χριζε στον κτοχ του υγεα, καλ τχη, ειρνη, ευτυχα και ευφορα. Ανλογο συμβολισμ πρπει πιθανν να δομε και στο , ο οποος στις μρες μας δσκολα μπορε να ανιχνευτε, αφο για μας το στεφνι αυτ δεν αποτελε σως τποτε περισστερο απ μια ωραα και εοσμη νθινη σνθεση. Μπορε οι αρχαοι θεο και οι ειδωλολατρικς δοξασες να χουν απ καιρ σβσει, ωστσο ορισμνα δρμενα που σχετζονταν με αυτ εμφανζουν αξιοθαμαστη αντοχ στον χρνο.

Αλλ δεν εναι μνον το μαγιτικο κλαδ που βεβαινει για τη σχση ανμεσα στον προχριστιανικ και χριστιανικ Μιο. Σε πολλς χρες που γνρισαν ρωμαιοκρατα, πως η Ελλδα, υπρχει μια προκατληψη για τον μνα αυτν, που γενικ θεωρεται μιαρς. τσι, π.χ., πιστεουν τι οι γμοι που γνονται στη διρκει του εναι καταδικασμνοι σε αποτυχα. Το διο ακριβς συνβαινε και στην αρχαα Ρμη. Στην εποχ μας για την αντληψη αυτ προβλλεται συνθως η δικαιολογα τι ο Μιος δεν μπορε να εναι ευνοκς για τους νενυμφους αφο πρκειται για μνα κατ τη διρκεια του οποου χουν οργασμ οι συμπαθητικο γιδαροι! Ωστσο ο αρχικς λγος της «απαγρευσης» αυτς εναι πιθαντατα τα Λεμορια (Lemuria), μια πνθιμη οικογενειακ γιορτ των Ρωμαων, που τη γιρταζαν στις 9, 11 και 13 Μαου. Σμφωνα με τις δοξασες των αρχαων και χι μνον, τα πνεματα των νεκρν επανρχονται σε τακτ χρονικ διαστματα στη γη και μπορον να βλψουν τους ζωντανος. Ετσι η κθε οικογνεια φειλε να φροντζει για την περιποηση και το καλπιασμα των δικν της νεκρν. Ενας μνας που ταν αφιερωμνος στον παγερ κσμο των νεκρν σγουρα δεν ταν ο καταλληλτερος για να ακουστε ο υμναιος, το γαμλιο τραγοδι.

 

ΕΘΙΜΑ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑΣ

Το πρωτομαγιτικο στεφνι

Περιγραφ: pro1να απ τα πιο γνωστ θιμα που εξακολουθε να μας συνδει με την παραδοσιακ Πρωτομαγι, μια γιορτ της νοιξης και της φσης με πανρχαιες ρζες, εναι το πρωτομαγιτικο στεφνι.

Ο εορτασμς της Πρωτομαγις συνδεται με την ανθρπινη χαρ για την νοιξη και τη βλστηση. Απτοκο των δοξασιν αυτν εναι το μαγιτικο στεφνι που φτιχνεται απ διφορα νθη και καρπος και κρεμιται στην πρτα των σπιτιν.

Το μζεμα των λουλουδιν για το πρωτομαγιτικο στεφνι, ενισχει στη σημεριν εποχ τις σχσεις του ανθρπου με τη φση, απ την οποα οι περισστεροι νθρωποι χουν απομακρυνθε λγω του τρπου ζως των σγχρονων πλεων.

Στα μρη της Μικρς Ασας, σε κθε στεφνι βαζαν, εκτς απ λουλοδια, να σκρδο για τη βασκανα, να αγκθι για τον εχθρ κι να στχυ για την καλ σοδει. Το μαγιτικο στεφνι στλιζε τις πρτες των σπιτιν ως του Α - Γιαννιο του Θεριστ και ττε, το καγανε στις φωτις του αγου.

Στα Δωδεκνησα, μαζεουν να λουλοδι που το λνε "ανοιχτομτη" και πιστεουν πως ποιος το χει εναι πντα γερς και τυχερς.

 

Το αμλητο νερ

Σε νησι του Αιγαου την Πρωτομαγι, τα κορτσια σηκνονταν την αυγ και παιρναν μαζ τους τα λουλοδια, που εχαν μαζψει απ την παραμον και πγαιναν στα πηγδια να φρουν το «αμλητο νερ» (αμλητο γιατ το κουβαλοσαν χωρς να μιλον). ταν το φερναν στο σπτι, πλνονταν λοι με αυτ.

 

Η Πρωτομαγι των αγροτν

Οι αγρτες φτιχνουν το Μη τους με πρασινδες, καρπος, σκρδο για τη βασκανα και αγκθι για τον εχθρ.

Στις περιοχς της Σμρνης, την παραμον της Πρωτομαγις, οι αγρτες πγαιναν στην εξοχ, για να κψουν οτιδποτε εχε καρπ: σιτρι, κριθρι, σκρδα, κρεμμδια, κλαδι συκις με τα σκα, κλαδι αμυγδαλις με τα αμγδαλα, κλαδι ροδις με τα ρδια.

Στην Αγισο της Λσβου, φτιχνουν στεφνια απ λα τα λουλοδια και βζουν μσα "δαιμοναρι", γριο χρτο με πλατι φλλα και κτρινα λουλοδια για να δαιμονζονται οι γαμπρο.

Στη Σριφο, απ το βρδυ της παραμονς, κρεμον στην πρτα να στεφνι απ λουλοδια τσουκνδες, κριθρι και σκρδο.

 

Το Μαγιξυλο

Σε χωρι της Κρκυρας, οι κτοικοι περιφρουν ναν κορμ κυπαρισσιο, σκεπασμνο με κτρινες μαργαρτες που γρω του χει να στεφνι με χλωρ κλαδι.

Με το μαγιξυλο αυτ, οι νοι εργτες ντυμνοι με κτασπρα παντελνια και πουκμισα και κκκινα μαντλια στο λαιμ βγανουν στους δρμους, τραγουδντας το Μη.

 

Το Πδημα της φωτις

Νοι και γυνακες μεγλης ηλικας μαζεονται την παραμον της Πρωτομαγις, μλις δσει ο λιος και ανβουν φωτις με ξερ κλαδι που χουν συγκεντρσει αρκετς μρες πριν. σο η φωτι εναι αναμμνη οι γυνακες χορεουν κυκλικος χορος γρω απ τη φωτι και τραγουδον παραδοσιακ τραγοδια για την Πρωτομαγι.

Τα να παιδι, αφο βρξουν τα μαλλι και τα ροχα τους, πηδον πνω απ τις φωτις σαν μα συμβολικ πρξη που αποσκοπε στο να διξει τον χειμνα και την αρρστια. Στην συνχεια λοι παρνουν ναν δαυλ απ φωτι και την πηγανουν στο σπτι τους για να φγουν λα τα κακ.

Υπρχουν και λλα πολλ θιμα της Πρωτομαγις που γιορτζονται σε διφορα μρη της Ελλδας: το Μαγιπουλο, το οποο ονομζουν ακμα Φουσκοδνδρι Ζαφερη, γιορτζεται στην πειρο και στη Θεσσαλα, το θιμο του Κλδωνα (εδος λουλουδιο) στο δμο Κζιακα, το θιμο της πιπεργις στην Εβοια, τα Ξρκια της Πρωτομαγις για το διξιμο των φιδιν στην πειρο, κ.λπ.

 

Πρωτομαγι στην Ελλδα μσα απ την καταγεγραμμνη λαογραφα

πως καταγρφει ο λαογρφος μας Γ.Α. Μγας ("Ελληνικς γιορτς και θιμα της λακς λατρεας")

 

Στην Πργα

«στην ηρωικ Πργα, απ το πρω της Πρωτομαγις τα παιδι εγριζαν τα σπτια και τραγουδοσαν το τραγοδι του Μαου, στεφανωμνα με λουλοδια και κρατντας στα χρια τους μεγλους κλνους πορτοκαλις νεραντζις, γεμτους νθη.»

 

Στην Κρκυρα

«Στην Κρκυρα περιφρουν κορμ τρυφερο κυπαρισσιο, σιου και φουντωτο τον χουν σκεπασμνο με κτρινες μαργαρτες και λλα νθη, του κρεμονε κι να στεφνι απ τα χλωρ κλαδι του δνουνε μεταξωτ μαντλια, ζουνρια και κορδλες απ το στεφνι τλος κρεμνε φροτα και χορταρικ πριμα..»

 

Στον γιο Λαυρντιο του Βλου

«Αλλο, πως στον γιο Λαυρντιο του Βλου, ο Μης ενσαρκνεται στο Μαγιπουλο, να παιδ στολισμνο με λουλοδια χορς απ προσωπιδοφρους το συνοδεουν τραγουδντας τα Μαγιπριλα τραγοδια τους στους δρμους του χωριο, εν χορεει το Μαγιπουλο.»

 

Στη Ναπακτο

«Στη Ναπακτο το Μαγιπουλο το συντροφεουν γροι φουστανελδες βαστντας στο να χρι κουδονια στολισμνα με ανθισμνη ιτι.

 

Στο Ξηροχρι Ευβοας»

«Το θιμο το βρσκουμε και στο Ξηροχρι Ευβοας, συνδιασμνο με την παρκληση για βροχ. Εκε νας χωρικς, ντυμνος σ' λο του το σμα με λουλοδια και κλαδι ελις, καρυδις και λλων δντρων, λγεται Πιπερι. »

 

Στην Πορταρι

«Στην Πορταρι (πριν απ 80 περπου χρνια) την Πρωτομαγι μεταμφιζοντο πντε πρσωπα: το κορτσι, ο γιαντσαρος, λο ρματα κι ασμι, ο γιατρς με το ψηλ φργκικο καπλο και δυο λλα πρσωπα. Πγαιναν εν πομπ αν το χωρον και στην πλατεα ρχιζε η παρστασις. Ο γιαντσαρος εδοκμαζε να κλψει το κορτσι' το κορτσι απ'την τρομρα του πφτει λιγωμνο. Ακολουθον μοιρολγια και κοπετο. Ο γιατρς αναστανει την κοπλα. Ακολουθον χορο, τραγοδια και χαρς.

 

Στο Τρκερι της Θεσσαλας

Επσης πως γρφει η Μαρα Μιχαλ-Δδε ("Γιορτς-θιμα και τα τραγοδια τους")

«Την ημρα της Πρωτομαγις, η Τρικεριτισσα γυνακα του βαρκρη, θα φτιξει μια ανθοδσμη και θα την προσφρει στον ντρα της. Αυτς με τη σειρ του, θα την προσφρει στη βρκα του που τον περιμνει στο γιαλ. Μα η σημασα του λουλουδιο, δε δηλνεται μνο τσι. Οι κοπλλες χουν τη σειρ τους το απγευμα. Φορνε τα καλ τους που τα ταυτζουν σε να θαυμσιο ψυχολογικ κρκο με την μορφη και πλοσια τοπικ τους φορεσι. Θα μαζψουνε λουλοδια στις πλαγις και τα πλατματα των αγρν κι στερα κρατντας λουλοδια θα κατβουν στην πλατεα του χωριο τους να χορψουν. Η πρτη του χορο δε θ'αποχωριστε την ανθοδσμη της και θα δηλνει τσι ολκληρος ο χορς την πραγματικ του ννοια. Τον θαυμασμ, την αγπη, την τιμ στο Μη»

 

Πρωτομαγι και Βυζντιο

Τα βυζαντιν χρνια στην Κωνσταντινοπολη πραγματοποιονταν ειδικ τελετ στο Στδιο της πλης με την παρουσα του αυτοκρτορα στη διρκεια της οποας ο λας υποδεχταν με μνους τον ερχομ της νοιξης.

Oι χρονογρφοι και οι ιστορικο, που κατγιναν με την ιστορα της Eπτανσου, δισωσαν την περιγραφ των εθμων της Πρωτομαγις απ την μεσαιωνικ Κρκυρα που ταν αληθιν τελετουργα! Το νησ απ το 1272 ως το 1386 μεινε κτω απ την κυριαρχα των Aνδεγαυν, Γλλων αρχντων της Nεπολης. Το νησ χωρστηκε σε μερδια, σε τιμρια και τα μοιρστηκαν οι Iταλο και Γλλοι πολεμικο αρχηγο, που βοθησαν τους Aνδεγαυος στην κατκτηση του νησιο. να απ τα τιμρια αυτ ταν και «των Aτσιγγνων», γιατ λοι οι Aτσγγανοι, που ταν ττε στην Κρκυρα ταν δολοι της γης σ’ αυτ το τιμριο.

O Βαρνος, που ταν εξουσιαστς του τιμαρου εχε το δικαωμα να φυλακζει, να εξορζει και να βασανζει τους δολους του Aτσιγγνους. Oι Aτσγγανοι, λοιπν, κθε πρτη του Μη μπαιναν στην πλη της Κρκυρας λοι μαζ. Μπροστ πγαινε η σημαα με τα σματα ευγενεας του Bαρνου και ακολουθοσαν μουσικ ργανα, φλογρες και τμπανα. φερναν μαζ τους απ την εξοχ κι να κορμ κυπαρισσιο, στολισμνο με πολχρωμα λουλοδια, κορδλες, μεταξωτ μαντλια, μπαμπκι σε τοφες, κκκινα αυγ του Πσχα, κουκουνρες, περιστρια και ορνθια ζωνταν, φροτα χρυσωμνα και κθε τι που βγανει την νοιξη. M αυτν τον μεγαλπρεπο «Μη» πγαιναν ξω απ το μγαρο του Bαρνου και τον εγκωμαζαν με στχους. Την επμενη της Πρωτομαγις ο Bαρνος επιθεωροσε τους δολους του κι εισπραττε απ τον καθνα τους τον τιμαριωτικ φρο: 17 σπρα και 2 ρνιθες για κθε παντρεμνο και 1 χρυσ φλουρ για τον σημαιοφρο.

 

Η πρωτομαγι στον κσμο

Σουηδα

Στη Σουηδα, π.χ., την Πρωτομαγι οι χωρικο μαζεουν πρσινα κλαδι που τα αναρτονστα σπτια τους, εν τραγουδον τραγοδια που μιλον για ευφορα και ευτυχα.

 

Γερμανα

Σε χωρι της Γερμανας την 1η Μαου να κλαδ στολισμνο με ταινες (το Maibaum) τοποθετεται στην κεντρικ πλατεα και γρω τουστνονται ξφρενοι χορο. Ακμη εκλγουν το πιο μορφο κορτσι του χωριο ως Βασλισσα του Μαου (Maikonigin), το οποο και ντνουν με κτασπρο φρεμα.