, 26 2011

Βασλης Φουρτονης: δσκαλος, αναπληρωματικς Αιρετς ΑΠΥΣΠΕ Αττικς

Αυτς τις μρες το κυραρχο θμα σε λες τις συζητσεις εναι τα οικονομικ, ο ρλος του τραπεζικος συστματος της χρας μας, τα ομλογα, τα σουπς κ.λ.π.

Θα καταρρεσει το τραπεζικ σστημα; Θα ενισχυθον οι τρπεζες; Θα γνει «κορεμα» του Ελληνικο χρους; Ερωτσεις που εναι σε καθημεριν χρση.

ραγε πτε δημιουργθηκε αυτ που λμε τραπεζικ σστημα; Υπρχαν τρπεζες και τραπεζτες στην αρχαα Ελλδα;

Ερευνντας λοιπν τις πηγς διαπιστσαμε τι στην αρχαα Ελλδα του 5ου αινα π.Χ. υπρχαν τρπεζες και μλιστα το επγγελμα του τραπεζτη δεν χαιρε ιδιατερης εκτμησης και συχν ταυτιζταν με αυτ του τοκογλφου.

Οι τρπεζες της εποχς σχετζονταν με δνεια και σμφωνα με τα θη της εποχς «που υπρχε δνειο δεν υπρχε φλος», μιας και ταν «νας νθρωπος εναι φλος δεν δανεζει αλλ δνει». Και σε μια ττοια περπτωση τκος ταν η ευγνωμοσνη του δανειζομνου προς τον δανειστ του. Ο Πλτων στους Νμους του ρητ ζητ να απαγορευτον τα ντοκα δνεια.

Γενικ εκενη την εποχ ο ελληνικς πολιτισμς δεν ταν “πλουτοκεντρικς” πως σμερα αλλ ανθρωποκεντρικς. Η κυραρχα επικρατοσα ποψη της εποχς θεωροσε το χρμα ως μσο για την απκτηση αγαθν αλλ τποτε περισστερο. Εφσον το κντρο της ελληνικς φιλοσοφας εναι ο νθρωπος και καθς η τοκογλυφα οδηγε στον εξευτελισμ του ανθρπου, ταν λογικ να θεωρεται ανθικη. Η πρακτικ χρωσης τκων εχε αποκηρυχτε απ πολλος λληνες και ξνους φιλοσφους, πως ο Πλτωνας, ο Αριστοτλης, ο Πλοταρχος, ο Κικρων, ο Κτωνας κλπ. Ο Κτων, ταν ρωτθηκε «τι γνμη χεις για τη χρωση τκων;» απντησε «τι γνμη χεις για τη δολοφονα;»

Εναι γνωστ τι εκενη την εποχ υπρχε ο θεσμς της πλης-κρτους και αυτ εχε ως αποτλεσμα την παρξη μεγλου αριθμο ανεξαρττων κρατν, τα περισστερα απ τα οποα εχαν δικ τους νομσματα, ποικλης πραγματικς, ονομαστικς και εμπορικς αξας. Η κυκλοφορα, λοιπν, τσο πολλν και ανμοιων μεταξ τους ως προς την αξα τους νομισμτων δυσκλευε τις εμπορικς συναλλαγς και εναι φυσικ να αποτελσει την αιτα ανπτυξης μας αγορς νομισματικν ισοτιμιν, που γινταν ο υπολογισμς της αξας κθε νομσματος σε σχση με τα υπλοιπα.

Η διαδικασα αυτ ταν η αιτα για τη δημιουργα του επαγγλματος του αργυραμοιβο, ενς ατμου που ταν σε θση να ανταλλσσει τα διφορα νομσματα παρνοντας συγκεκριμνη αμοιβ.

Οι αργυραμοιβο ταν υποχρεωμνοι να γνωρζουν τις αξες και το βρος των νομισμτων κθε κρτους και να καθορζουν την αξα τους σε σχση με το νμισμα της χρας στην οποα γινταν η συναλλαγ. πρεπε να ξεχωρζουν τα κβδηλα νομσματα και να εντοπζουν τα ελλιποβαρ.

Εναι σημαντικ να παρατηρσουμε τι εν υπρξε αντικειμενικ ανγκη για την αγοροπωλησα συναλλγματος στο ελλαδικ χρο, αυτ δεν απασχλησε τους λληνες, επειδ πως επαμε εχαν συγκεκριμνη ποψη για το δανεισμ θεωρντας τον ντοκο δανεισμ εξευτελιστικ θεσμ και εξ αυτο του λγου παρμεινε στα χρια των εμπρων του χρματος. Οι ιδιτες τραπεζτες επεκτθηκαν και σε αυτν τον τομα τον οποο συμπεριλαβαν στις δραστηριτητες τους.

Ακμη, τα νομσματα, εκτς απ τη χρση τους ως μσο για τον υπολογισμ της αξας των προντων και τη διευκλυνση των συναλλαγν, λειτουργον τα δια ως εμπορεματα στις περιοχς εκενες που δεν διαθτουν τα απαρατητα πολτιμα μταλλα. Οι τραπεζτες βρκαν και λλον ναν τομα εμπορας χρματος, πουλντας χρμα στις περιοχς που δεν εχαν και παρνοντας ως αντλλαγμα γη και αγαθ.

Οι τραπεζικς εργασες την εποχ της αρχαας Ελλδας χωρζονταν στις εξς κατηγορες:

  • στη δοκιμασα και στην ανταλλαγ νομισμτων
  • τις καταθσεις
  • τις χορηγσεις δανεων
  • την εκτλεση εντολν προς τρτους.

Σντομα, στις κριες τραπεζικς εργασες, εκτς απ την ανταλλαγ των νομισμτων και τον λεγχο της γνησιτητς τους, τις ντοκες καταθσεις και τα ντοκα δνεια, συγκαταλγονταν και λλες, ανμεσ τους:

  • η διαχεριση περιουσιν
  • η συγκατθεση σε δνειο, η αποδοχ παρακαταθηκν
  • η κδοση πιστωτικν επιστολν που εξοφλονταν σε λλη πλη απ κποιον λλο τραπεζτη με τον οποο συνεργαζταν η τρπεζα που εχε εκδσει τη σχετικ επιστολ.

Αναφρεται τι με αυτ τον τρπο ο Κικρων κλυψε κποτε τα ξοδα του γιου του, ταν αυτς βρισκταν στην Αθνα.

Εναι γνωστ σε εμς τι για την ανταλλαγ και τη «δοκιμασα» των νομισμτων, εργασες που καναν και οι αργυραμοιβο, η προμθεια ταν συνθως γρω στο 5%-6% επ της αξας των νομισμτων, με μια πρσθετη επιβρυνση αν η ανταλλαγ γινταν ανμεσα σε νομσματα κατασκευασμνα απ διαφορετικ μταλλα.

Για τις παρακαταθκες, τη φλαξη δηλαδ χρημτων, πολτιμων αντικειμνων κ.., ο πολτης αυτ την εποχ εχε δο επιλογς: τις ιδιωτικς τρπεζες και τις ιερς τρπεζες. παιζαν ρλο τραπεζν και μλιστα ανταγωνιστικ αυτο των ιδιωτικν τραπεζν και τα ιερ εκενης της εποχς.

Μλιστα για τις παρακαταθκες, τη φλαξη δηλαδ χρημτων, πολτιμων αντικειμνων κ.., οι ιερς τρπεζες δεν εισπρατταν «φλακτρα». Αλλ και δεν διναν τκο για τις βραχυπρθεσμες καταθσεις. μως για καταθσεις μεγλης διρκειας ξρουμε πχ. τι στην Αθνα του 4ου αινα. π.Χ. το επιτκιο ταν γρω στο 10%.

σον αφορ στις ιδιωτικς τρπεζες, ωστσο, κατ καννα τα επιτκια ταν πολ υψηλτερα αυτν των ιερν εν στα λεγμενα ναυτοδνεια, τα επιτκια φταναν ακμη και στο 100% ταν, σε περπτωση απλειας του πλοου μαζ με το φορτο του, ο δανειστς δεν εχε καμα αξωση απ τον δανειζμενο.

Σταδιακ, οι ιδιωτικς τρπεζες απκτησαν αρκετ μεγλη δναμη στε να μπορον να καλψουν τις δανειακς ανγκες ολκληρων πλεων. Επειδ στην αρχαα Ελλδα, μως, οι πλεις αποταμευαν κατ καννα χρματα κατ τις περιδους ειρνης οι περιπτσεις που χρειζονταν δνεια ταν, κυρως, στις περιδους πολμων. Αυτ, μως, εχε ως αποτλεσμα οι ιδιωτικς τρπεζες να αυξνουν τον κκλο εργασιν του σε περιδους πολμου και γι’ αυτς οι πλεμοι να αποτελον πηγ πλοτου.

Επιπλον, μποροσαν να επηρεσουν την κβαση πολμων ανλογα με τον ποιον απ τους αντιπλους θα επλεγαν να δανειοδοτσουν και με τ κστος. Τελικ, οι τραπεζτες κατφεραν μσω του ελγχου του εμπορου χρματος να επηρεσουν τσο την οικονομικ, σο και την κοινωνικοπολιτικ ζω της Αρχαας Ελλδας.

Η επιρρο αυτ αποτυπνεται και στην τχνη καθς μια σειρ ργων αντλον θεματολογα απ λληνες που φτασαν στην πτχευση και την εξαθλωση χρωστντας σε τραπεζτες. Αν και η Ελλδα κμασε στο πραγματικ εμπριο, στη ναυτιλα, στον πολιτισμ και στις τχνες και παρ το γεγονς πως φτασε να γνει κυραρχος οικονομικ και στρατιωτικ δναμη για αινες, δεν κατφερε ποτ, πιθανς γιατ ταν αντθετο στη φιλοσοφα της, να αποκτσει κυραρχο ρλο στο εμπριο του χρματος και αυτ τελικ της κστισε καθς το κεν στην αγορ καλφθηκε απ τραπεζτες συχν χι με τον καλτερο και πιο ηθικ τρπο.