,

20 2011

Βασλης Φουρτονης: δσκαλος, αναπληρωματικς Αιρετς ΑΠΥΣΠΕ Αττικς

 

Μπορετε πατντας ΕΔΩ να δετε το βντεο με την απαγγελα του ποιματος του Αζζ Νεσν «Σπα» απ τη Μαριτα Ριλδη, στη συναυλα για τους πυρπληκτους της Ηλεας το 2007 στο Ηρδειο, πατντας ΕΔΩ

 

Σαν σμερα, 20 Δεκμβρη το 1915 γεννθηκε ο Αζν Νεσν, Τορκος σατιρικς συγγραφας ποιητς και πολιτικς ακτιβιστς. νας απ τους πιο γνωστος λογοτχνες της Τουρκας διεθνς κι να απ τα πιο φωτειν μυαλ της γειτονικς χρας.

Αζζ Νεσν (1916-1995). Φιλολογικ ψευδνυμο του Μεχμτ Νουσρτ Νεσν (Αζζ ταν το νομα του πατρα του). Γεννθηκε στη Χλκη της Κωνσταντινοπολης στις 20 Δεκεμβρου του 1915. Παιδ μιας φτωχς μικροαστικς οικογνειας, μεινε ορφανς σε πολ μικρ ηλικα. Γι’ αυτ και μεγλωσε σε ορφανοτροφεο, εν στα 19 του αποφσισε να ακολουθσει στρατιωτικ καριρα. Αποφοτησε απ το Στρατιωτικ Λκειο Kuleli (1935), τη Στρατιωτικ Ακαδημα (1937) και τη Στρατιωτικ Σχολ Φυσικομαθηματικν Σπουδν και το 1939 πρε το αξωμα του ανθυπολοχαγο πεζικο. Φοτησε, επσης, για δο χρνια στη Σχολ Καλν Τεχνν.

Στο πεδο της λογοτεχνας και των γραμμτων κνει την εμφνισ του το 1944, δημοσιεοντας ποιματα και διηγματα στη λογοτεχνικ σελδα της εφημερδας «Μιλιτ». να χρνο αργτερα απομακρνθηκε απ τον στρατ με την κατηγορα της κατχρησης καθκοντος και εξουσας. Το γεγονς αυτ τον ανγκασε να ανοξει μπακλικο για να εξασφαλσει τα προς το ζην και στη συνχεια να στραφε στη λογοτεχνα και τη δημοσιογραφα.

Για να εξασφαλσει τα προς το ζην νοιξε μπακλικο, αλλ γργορα αποφσισε τι του ταριαζε καλτερα η δημοσιογραφα. Δολεψε ως διορθωτς και συντκτης λης σε εφημερδες πως Yenigün, Karagöz και Tan (1944-45), εν τις απψεις και τις ιδες του διοχτευσε στα διφορα σατιρικ περιοδικ και εφημερδες, που εξδωσε μαζ με τον συνδελφ του Σαμπαχατν Αλ. Η κοινωνικ και πολιτικ κριτικ που ασκοσε απ τα ντυπ του, ενεργοποησε τα αντανακλαστικ της λογοκρισας και του εισαγγελα. Το 1947 φυλακστηκε επ δεκμηνο για τις πολιτικς του ιδες και εξορστηκε για τσσερις μνες. Συνολικ πρασε πεντμισι χρνια στη φυλακ.

Μετ την τελευταα αποφυλκισ του, αναγκστηκε να ασχοληθε με διφορα επαγγλματα για βιοποριστικος λγους. τσι, το 1952 νοιξε στην Κωνσταντινοπολη να βιβλιοπωλεο, εν τον επμενο χρνο νοιξε να στοντιο φωτογραφας. Στη συνχεια, ωστσο, επστρεψε στη δημοσιογραφικ δρση αρθρογραφντας σε εφημερδες και εκδδοντας σατιρικ περιοδικ, εν το 1956 δρυσε τον εκδοτικ οκο Düsün, που λγα χρνια αργτερα κηκε απ «αγνστους» και καταστρφηκε ολοσχερς.

Τον Σεπτμβριο του 1955 συνελφθη μαζ με λλους αριστερος ως υποκινητς του πογκρμ κατ των Ελλνων της Πλης. Γργορα, μως, η κατηγορα απορρφθηκε, αφο ταν φανερ τι τα «Σεπτεμβριαν», πως μειναν στην ιστορα, τα εχαν οργανσει οι μηχανισμο της κυβρνησης Μεντερς.

Την προσωπικ του ποψη για τα γεγοντα κατθεσε στο βιβλο του «Να κρεμαστον σαν τα τσαμπι», που κυκλοφορε και στα ελληνικ.

Στις αρχς της δεκαετας του ’70, ο Νεσν ταν απ τους δημοφιλστερους συγγραφες στην Τουρκα και απ τους λγους που μποροσαν να ζσουν απ το πνευματικ τους ργο, που εκτς απ σατιρικ πεζογραφματα περιλμβανε θεατρικ ργα, ενθυμματα, ταξιδιωτικς εντυπσεις, ποηση και δοκμια.

Ο Αζζ Νεσν γραψε πολλ διηγματα, ποιματα, μυθιστορματα και εννα θεατρικ κεμενα και εξδωσε συνολικ περισστερα απ εκατ ργα. χει επανειλημμνα βραβευτε στην Τουρκα (νωση Τορκων Θεατρικν Συγγραφων, Τουρκικ νωση Λογοτεχνν κ..) και στο εξωτερικ (Βουλγαρα, Πολωνα, Σοβιετικ νωση, Ρουμανα, Ιταλα, Φιλιππνες), εν ργα του χουν μεταφραστε σε 32 γλσσες.

Το 1972 δημιοργησε το δρυμα «Αζζ Νεσν», το οποο λειτουργε μχρι σμερα, με κρια δραστηριτητ του την περθαλψη και μρφωση πορων παιδιν. Ο Αζζ Νεσν χει παραχωρσει στο δρυμα τα πνευματικ δικαιματα των ργων του. Ο Αζζ Νεσν υπρξε πρεδρος της νωσης Τορκων Συγγραφων (1977) και τιμητικ μλος του «Pen Club» στη Μεγλη Βρετανα (1985).

Η επμενη δεκαετα τον βρκε να υψνει το ανστημ του διαμαρτυρμενος ενντια στη χοντα του στρατηγο Εβρν, αναλαμβνοντας ταυτχρονα την πρωτοβουλα για τη γνωστ «Επιστολ των Διανοουμνων» («Aydünlar Dilekçeci»), που ασκοσε κριτικ στο καθεστς και ζητοσε την επαναφορ της Δημοκρατας. Τα τελευταα χρνια της ζως του ταν αφιερωμνα στη μχη κατ του θρησκευτικο φανατισμο αφο αποδεχθηκε πως ταν ανμεσα στους σκληρος επικριτς του ισλαμισμο.

Στις αρχς της δεκαετας του '90 ρχισε να μεταφρζει τους «Σατανικος Στχους» του Σαλμν Ροσντι, ο οποος εχε καταδικαστε σε θνατο για το βιβλο με τη κατηγορα προσβολς του Προφτη Μωμεθ. τσι, ο Νεσν γινε στχος των ισλαμιστν στην Τουρκα και επικηρχθηκε απ ναν επιχειρηματα με το ποσ των 100.000 δολαρων.

Η δωξη του Νεσν συνεχστηκε στην Τουρκα, με απγειο την 2 Ιουλου 1993, ταν να εξαγριωμνο πλθος φανατικν μουσουλμνων πολιρκησε το ξενοδοχεο στο οποο παρακολουθοσε μια πολιτιστικ εκδλωση των Αλεβιτν στην πλη Σιβς (Σεβστεια) και στη συνχεια το πυρπλησε.

Ο Αζζ Νεσν επζησε, αλλ 37 νθρωποι χασαν τη ζω τους. Η κυβρνηση κατηγρησε δια στματος της πρωθυπουργο Τανσο Τσιλρ τον διο τον Νεσν, επειδ εχε «προκαλσει το πλθος».

Ο Αζζ Νεσν με πολλ προβλματα υγεας φησε την τελευταα του πνο στις 6 Ιουλου 1995. Υπστη καρδιακ προσβολ την ρα που υπγραφε βιβλα του σε βιβλιοπωλεο της Σμρνης.

Ο Αζζ Νεσν εναι νας απ τους βασικος εκπροσπους του κριτικο ρεαλισμο στα τουρκικ γρμματα. Στην πολιτικ και κοινωνικ του στιρα στηλιτεει τα τρωτ της τουρκικς κοινωνας, που δεν εναι και λγα. Αγαπημνοι του ρωες εναι οι νθρωποι του λαο, εργαζμενοι και νεργοι.

Τιμθηκε με πολλς διακρσεις στην Τουρκα και το εξωτερικ. Το 1991 λθε στην Αθνα για να παραλβει το βραβεο ελληνοτουρκικς φιλας «Αμπντ Ιπεκτσ». ργα του χουν μεταφραστε σε τριντα γλσσες και στα ελληνικ. Το πιο γνωστ εναι ο «Καφς και η Δημοκρατα», που κυκλοφορε απ τις εκδσεις «Θεμλιο».

Βιβλα του Αζζ Νεσν μεταφρασμνα στα ελληνικ:

  1. Μνος δρμος, Εκδτης: Ελληνικς εκδσεις, Μετφραση:  Παναγιτης Αμπατζς, Ημ. κδοσης: 01/01/1985
  2. Τα παιδι και οι μεγλοι, Εκδτης: Διογνης, Ημ. κδοσης: 01/01/1990
  3. Ο Σσυφος με τα οχτ πδια, Εκδτης: Διογνης, Ημ. κδοσης: 01/01/1990
  4. τσι ρθαν τα πργματα μα τσι δε θα πνε Ι, Εκδτης: Θεμλιο, Μετφραση:  Παναγιτης Αμπατζς, Ημ. κδοσης: 01/01/1990
  5. Ο Ζσης και ζει και δε ζει, Εκδτης: Δωρικς, Μετφραση:  Παναγιτης Αμπατζς, Ημ. κδοσης: 01/01/1991
  6. Ο καφς και η δημοκρατα, Εκδτης: Θεμλιο, Μετφραση:  ρμος Αργαος, κδοσης: 01/08/1991
  7. τσι ρθαν τα πργματα μα τσι δε θα πνε ΙΙ Εκδτης: Θεμλιο, Μετφραση: Παναγιτης Αμπατζς ,Ημ. κδοσης: 01/01/1995
  8. Το θερι του ταρου, (Θατρο) Εκδτης: Δωδνη, Μετφραση:  ρμος Αργαος ,Ημ. κδοσης: 01/01/1977
  9. Κρεμστε τους σαν τα τσαμπι, Εκδτης: Καστανιτης, Μετφραση: Αρης Αμπατζς, Ημ. κδοσης: 01/09/1998

Αζζ Νεσν - Σπα μη μιλς (Απαγγλει η Μαριτα Ριλδη)

Σπα μη μιλς,

του Αζζ Νεσν

 

Σπα, μη μιλς, εναι ντροπ
κψ' τη φων σου
σπασε και επιτλους
αν ο λγος εναι ργυρος
η σιωπ εναι χρυσς.

Τα πρτα λγια οι πρτες λξεις που κουσα απ παιδ
κλαιγα, γλαγα, παιζα μου λεγαν: "σπα".

Στο σχολεο μο κρψαν την αλθεια τη μισ,
μου λγαν: "εσνα τι σε νοιζει; "Σπα!"

Με φιλοσε το πρτο αγρι που ερωτετηκα και μου λγαν:
"κοτα μην πεις τποτα και σπα!"

Κψ’ τη φων σου και μη μιλς, σπα.
Και αυτ βσταξε μχρι τα εκοσι μου χρνια.

Ο λγος του μεγλου
η σιωπ του μικρο.

βλεπα αματα στα πεζοδρμια,
"Τι σε νοιζει εσνα;", μου λγανε,
"θα βρεις το μπελ σου, τσιμουδι, σπα".

Αργτερα φναζαν οι προστμενοι
"Μη χνεις τη μτη σου παντο,
κνε πως δεν καταλαβανεις και σπα"

Παντρετηκα, κανα παιδι
και τα ‘μαθα να σωπανουν,
ο ντρας μου ταν τμιος και εργατικς και
ξερε να σωπανει.
Εχε μνα συνετ, που του λεγε "Σπα".

Στα χρνια τα δσεκτα οι γετονες με συμβολευαν:
"Μην ανακατεεσαι, πες πως δεν εδες τποτα και Σπα"
Μπορε να μην εχαμε με δατους γνωριμα ζηλευτ,
μας νωνε, μως, το Σπα.

Σπα ο νας, σπα ο λλος σπα οι επνω, σπα η κτω,
σπα λη η πολυκατοικα και λο το τετργωνο.
Σπα οι δρμοι οι κθετοι και οι δρμοι οι παρλληλοι.
Κατπιαμε τη γλσσα μας.
Στμα χουμε και μιλι δεν χουμε.
Φτιξαμε το σλλογο του "Σπα".
και μαζευτκαμε πολλο
μα πολιτεα ολκληρη, μια δναμη μεγλη ,αλλ μουγκ!

Πετχαμε πολλ και φτσαμε ψηλ, μας δσαν και παρσημα,
και λα πολ ευκολα, μνο με το Σπα.
Μεγλη τχνη αυτ το "Σπα".

Μθε το στη γυνακα σου, στο παιδ σου, στην πεθερ σου
κι ταν νισεις ανγκη να μιλσεις ξερζωσε τη γλσσα σου
και κν' την να σωπσει.
Κφ’ την σρριζα.
Πτα την στα σκυλι.
Το μνο χρηστο ργανο απ τη στιγμ που δεν το μεταχειρζεσαι σωστ.

Δεν θα χεις τσι εφιλτες, τψεις κι αμφιβολες.
Δε θα ντρπεσαι τα παιδι σου και θα γλιτσεις απ το βραχν να μιλς ,
χωρς να μιλς να λες "χετε δκιο, εμαι με εσς"
Αχ! Πσο θα 'θελα να μιλσω ο κερατς.

και δεν θα μιλς,
θα γνεις φαφλατς,
θα σαλιαρζεις αντ να μιλς.

Κψε τη γλσσα σου, κψ' την αμσως.
Δεν χεις περιθρια.
Γνε μουγκς.
Αφο δε θα μιλσεις, καλτερα να το τολμσεις Κψε τη γλσσα σου.

Για να εσαι τουλχιστον σωστς στα σχδια και στα νειρ μου
ανμεσα σε λυγμος και σε παροξυσμος κρατ τη γλσσα μου,
γιατ νομζω πως θα 'ρθει η στιγμ που δεν θα αντξω
και θα ξεσπσω και δεν θα φοβηθ και θα ελπζω
και κθε στιγμ το λαργγι μου θα γεμζω με να φθγγο,
με ναν ψθυρο, με να τραλισμ , με μια κραυγ που θα μου λει:

Μλα!!!