18 2011

Ειρνη Διδου, Παιδαγωγς Ειδικς Αγωγς του 7ου Δημ. Σχολ. Αγας Παρασκευς

1. Βασικ χαρακτηριστικ των δο μοντλων οργνωσης : Συγκεντρωτικ -Αποκεντρωμνο.

1.1 Αναφορ στους ρους :Συγκντρωση- Αποκντρωση

Τα μοντλα οργνωσης εναι ρρηκτα συνδεδεμνα με την γενικτερη πολιτικ και το σχεδιασμ του κρτους σχετικ με τη μορφ και το χαρακτρα που επιθυμε να χει η οργνωση και η διοκηση του. Σμφωνα λοιπν με τις οργανωτικς δομς και τα εππεδα ιερρχησης που επιλγει κθε κρτος να διαμορφωθον σ’ αυτ, αντστοιχα επικρατον δο μοντλα οργνωσης το Συγκεντρωτικ και το Αποκεντρωμνο. Πριν ωστσο αναφερθομε σε αυτ χρσιμη και σκπιμη για την καλτερη κατανηση των συστημτων αυτν  εναι η αναφορ στους ρους «συγκντρωση» και «αποκντρωση».

Συγκντρωση πως αναφρουν και οι Α. Ανδρου και Γ. Παπακωνσταντνου εναι: «νας τρπος παρξης του κρτους και σημανει την παρξη μιας εξουσας ,μιας κυβρνησης ενς ‘μοναδικο κρτους’, μιας νομοθεσας και την παρξη μιας διοκησης» (Ανδρου & Παπακωνσταντνου,1994,σ.112). Στην κορυφ υπρχει μνο αυτ και λες οι λλες εξουσες υπκεινται, κατ συνπεια υπρχει διαμρφωση ιεραρχας. Η μορφ των σχσεων ανμεσα στην κεντρικ εξουσα και τις τοπικς περιφερειακς αρχς [τοπικς: Σχολικ Μονδα, Δμαρχος, Δημοτικ Συμβολιο και περιφερειακς: Περιφερειακ Διεθυνση Εκπαδευσης, Διεθυνση Εκπαδευσης, Σχολικο Σμβουλοι (Ιωννης Κατσαρς,2008)] εναι αυτ που αναδεικνει την ταυττητα της συγκντρωσης. Οι σχσεις αυτς διαμορφνονται απ το βαθμ εξρτησης τους απ την κεντρικ εξουσα τσο σε εππεδο ανθεσης αρμοδιοττων, οδηγιν, εντολν σο και σε εππεδο ελγχου για την εκτλεση αυτν και των αποτελεσμτων της.

Αποκντρωση πως αναφρουν και οι Α. Ανδρου και Γ. Παπακωνσταντνου εναι: «Η απδοση στις τοπικς εξουσες των αναγκαων ελευθεριν για τη φυσικ ανπτυξη τους, την πραγματοποηση της διακυβρνησης της χρας απ τη χρα, ουσιαστικ την αυτοκυβρνηση» ( Ανδρου & Παπακωνσταντνου,1994,σ.114). πως και στη συγκντρωση τσι και εδ υπρχει κεντρικ εξουσα ωστσο οι τοπικς και περιφερειακς αρχς εναι περισστερες και ανεξρτητες απ την κεντρικ. Αξιοσημεωτο εναι τι στην περπτωση αυτ οι τοπικς και περιφερειακς αρχς εκλγονται απ το λα τον οποο αντιπροσωπεουν και εκφρζουν και δεν εναι διορισμνες απ την κεντρικ εξουσα.

 

1.2  Χαρακτηριστικ Συγκεντρωτικο και Αποκεντρωμνου μοντλου

Στο συγκεντρωτικ μοντλο οργνωσης υπρχει μα ενιαα εξουσα στην οποα λοι εναι υποταγμνοι. Οι τοπικς κα περιφερειακς αρχς εναι καθλα εξαρτημνες με την κεντρικ εξουσα κατ συνπεια να μην μπορον να ενεργσουν οτε σε μικρ βαθμ αυτνομα, εκτελον μνο τις εντολς και τις αποφσεις που παρνει η πρτη. να λλο χαρακτηριστικ του συστματος αυτο εναι η περιορισμνη δυναττητα λψης αποφσεων απ τις υπηρεσες καθς ο προστμενος- διευθυντς τους τοποθετεται σε αυτ τη θση παεται απ την κεντρικ εξουσα (Ανδρου & Παπακωνσταντνου,1994). πως και στη συγκντρωση τσι και εδ υπρχει . Και στις δο περιπτσεις δομς του συστματος, δηλαδ α)συμπκνωσης που οι αποφσεις παρνονται απ την κορυφ και οι υφιστμενοι χουν μνο εκτελεστικ εξουσα και β) αποσυμπκνωσης που η εξουσα μεταφρεται στα τοπικ ργανα τα οποα μως πλι υπκεινται στη κεντρικ εξουσα, το κρτος , η κεντρικ δηλαδ εξουσα εναι αυτ που αποφασζει. Επιγραμματικ το συγκεντρωτικ μοντλο οργνωσης χαρακτηρζεται απ ιεραρχα αυστηρ (στην περπτωση συμπκνωσης) και μτρια (στην περπτωση αποσυμπκνωσης), αυστηρ σκηση εξουσας και υποταγ των τοπικν και περιφερειακν αρχν στην κεντρικ εξουσα που τις αναγκζουν να χουν μνο εκτελεστικ ρλο.

Το αποκεντρωμνο μοντλο οργνωσης χει ως βασικ του χαρακτηριστικ τι να μεγλο μρος της εξουσας για τη λψη αποφσεων καθς και για την εκτλεση οδηγιν και των λεγχο αποτελεσματικτητας τους χουν οι τοπικς και περιφερειακς αρχς. Ακμη να σημαντικ χαρακτηριστικ του, καθς στηρζεται σε δημοκρατικς αρχς, εναι η συμμετοχ του κοινωνικο συνλου μσω της εκπροσπησης του απ τις τοπικς και περιφερειακς αρχς (Ανδρου & Παπακωνσταντνου,1994). Η σκηση εξουσας απ τα τοπικ περιφερειακ ργανα δεν εναι εκτελεστικ αλλ κυρως οργανωτικ και διοικητικ. Τλος ο προστμενος-διευθυντς που εκλγεται κατ βση για την ανλογη θση στα ργανα αυτ εναι ανεξρτητος απ την κεντρικ εξουσα. Συνοπτικ θα μποροσαμε να πομε τι τα χαρακτηριστικ του αποκεντρωμνου μοντλου οργνωσης εναι η ελευθερα και η ανεξαρτησα που χουν τα τοπικ και περιφερειακ ργανα για τη διαμρφωση πολιτικς και την υλοποηση της, η μεταφορ εξουσιν απ την κεντρικ στις περιφερειακς και η συμμετοχ του λαο σε λα τα παραπνω.

 

1.3.1 Αναγνριση χαρακτηριστικν συγκεντρωτικο μοντλου στο  μοντλο  οργνωσης   και διοκησης που προωθεται.

Στο μοντλο οργνωσης και διοκησης της εκπαδευσης που προωθεται μπορε κανες να αναγνωρσει αρχικ χαρακτηριστικ και απ τα δο μοντλα οργνωσης συγκεντρωτικ-αποκεντρωμνο.

Πλθος χαρακτηριστικν συγκεντρωτικο μοντλου οργνωσης αναγνωρζονται στο μοντλο οργνωσης και διοκησης της εκπαδευσης που προωθεται. Παρλο που το προσχδιο νμου για την «Οργνωση των Περιφερειακν Υπηρεσιν Διοκησης της Εκπαδευσης : «Πρτα ο Μαθητς» -

«Πρτα η Σχολικ Μονδα» Να Διοκηση για το Νο Σχολεο», απ τον ττλο του κιλας δνει την εντπωση προθησης ενς αποκεντρωμνου μοντλου, διαβζοντας το κανες πιο επισταμνα θα εντοπσει στοιχεα του Συγκεντρωτικο μοντλου και μλιστα με τη μορφ της αποσυμπκνωσης.

Πιο συγκεκριμνα στο ρθρο 3 αναφρει τι ο διευθυντς της σχολικς μονδας «μεριμν για την τρηση των νμων, των εγκυκλων και των αποφσεων που εκδδουν τα αρμδια ργανα της διοκησης. Στο ρθρο 5 διαφανονται χαρακτηριστικ Αποσυμπκνωσης καθς η Συνλευση διδασκντων μνο συμβλλει στη χραξη κατευθνσεων για την εφαρμογ της εθνικς εκπαιδευτικς πολιτικς στο εππεδο της σχολικς μονδας, στην ομαλ λειτουργα του σχολεου καθς και στην παιδαγωγικ διευθτηση των μαθητικν ζητημτων εν μνο εισηγεται στο διευθυντ το εδος και τη μορφ της ενδοσχολικς επιμρφωσης και συμβλλει στην υλοποηση της, συμβλλει, εισηγεται αλλ δεν καθορζει και δεν αποφασζει τελικ η δια. Χαρακτηριστικ αποσυμπκνωσης αναγνωρζονται και στο ρθρο 7 σχετικ με τον κανονισμ λειτουργας των σχολικν μονδων αφο αυτς καταρτζεται απ το σχολικ συμβολιο αλλ εγκρνεται με απφαση του οικεου περιφερειακο διευθυντ εκπαδευσης. Εν ο γραμματας του σχολικο συμβουλου και ο αναπληρωτς ορζονται στερα απ γνμη του διευθυντ προσταμνου. Ο περιφερειακς διευθυντς εκπαδευσης δε χαρζει αλλ εξειδικεει την εφαρμογ της εθνικς πολιτικς σε περιφερειακ εππεδο (ρθρο 13, παρ. α), εν ο προστμενος του τμματος γενικς παιδεας ασκε, ιδως, τις αρμοδιτητες της εποπτεας, του συντονισμο και της αξιολγησης του ργου των διευθυντν εκπαδευσης (ρθρο 14, παρ.3). Τλος με απφαση του Υπουργο Παιδεας, Δια Βου Μθησης και Θρησκευμτων εξειδικεονται οι αρμοδιτητες των διευθνσεων και των περιφερειακν διευθνσεων εκπαδευσης καθς και των υπηρεσιακν μονδων τους (ρθρο 19, παρ. 4,α). Επσης θεσπζονται τα ειδικτερα καθκοντα και οι αρμοδιτητες: των διευθυντν προσταμνων, των υποδιευθυντν, της συνλευσης διδασκντων και των σχολικν συμβουλων των σχολικν μονδων και των προδρων τους (ρθρο 19,παρ. 4,β). Σε λα τα παραπνω που παρατθηκαν στην εντητα αυτ μπορε κανες να αναγνωρσει χαρακτηριστικ συγκεντρωτικο μοντλου οργνωσης με τη μορφ της αποσυμπκνωσης καθς υπρχει μεταφορ εξουσιν απ την κεντρικ εξουσα σε τοπικς πως εναι η σχολικ μονδα και περιφερειακς αρχς πως η περιφερειακ διεθυνση εκπαδευσης ωστσο η κεντρικ εξουσα εναι αυτ που καθορζει, διαμορφνει και αποφασζει στο τλος.

 

1.3.2 Αναγνριση χαρακτηριστικν αποκεντρωμνου μοντλου στο μοντλο οργνωσης και διοκησης που προωθεται.

Το ρθρο 1 το Υπουργεο Παιδεας, Δια Βου Μθησης και Θρησκευμτων αναφρει ποιες εναι οι αποκεντρωμνες υπηρεσες που το αποτελον. Στοιχεα Αποκεντρωμνου μοντλου συναντμε στα ρθρα 5 και 6. Η συνλευση των διδασκντων αποφασζει για θματα φοτησης, επδοσης και διαγωγς των μαθητν (3.γ) εν κατανμει στα μλη της τομες(3.στ). Το ρθρο 6 που αναφρεται στο Σχολικ συμβολιο θα μποροσαμε να πομε τι εναι χαρακτηριστικ αποκεντρωμνου συστματος καθς στα μλη που το αποτελον εναι νας εκπρσωπος του συλλγου γονων, νας εκπρσωπος του δμου και να μλος της τοπικς κοινωνας οι οποοι ανμεσα στις υπλοιπες αρμοδιτητες τους χουν και την κατρτιση του κανονισμο λειτουργας της σχολικς μονδας, εδ λοιπν χουμε και συμμετοχ και εκπροσπηση του κοινωνικο συνλου. Επσης οι Διευθνσεις εκπαδευσης (ρθρο 10, παρ.1 . γγ και δδ) εναι υπεθυνες για το σχεδιασμ, την προθηση, την υποστριξη και αξιολγηση της εφαρμογς καινοτμων εκπαιδευτικν προγραμμτων και δρσεων αλλ και προγραμμτων εισαγωγς και διδακτικς αξιοποησης των νων τεχνολογιν και της πληροφορικς. Χαρακτηριστικ Αποκεντρωμνου μοντλου αναδονται στο ρθρα 15 που αναφρεται  αυτοτελ τμματα - γραφεα : α)επιστημονικς – παιδαγωγικς καθοδγησης πρωτοβθμιας και δευτεροβθμιας εκπαδευσης, β) γενικς παιδεας, γ) νομικς υποστριξης και δ) υποδομν και στατιστικν δεδομνων. Ωστσο δεν αναφρονται στα α), β) και γ) οι αρμοδιτητες τους. Τλος η μεταββαση εξουσιν- αρμοδιοττων στους διευθυντς των σχολικν μονδων αποτελε χαρακτηριστικ του αποκεντρωμνου μοντλου οργνωσης (ρθρο 3 παρ. 2: ε και παρ. 3και ρθρο).

 

2. Ο ρλος του διευθυντ στο νο οργανωτικ μοντλο.

Το νο οργανωτικ μοντλο που προωθεται για τη διοκηση της εκπαδευσης διαμορφνει το ρλο του διευθυντ κυρως στο ρθρο 3 αλλ και σε λοιπ ρθρα πως αυτ που αναφρονται στο Σχολικ Συμβολιο και τον Κανονισμ λειτουργας της σχολικς μονδας. Η πρτη πρταση του ρθρου 3 (1) μας προδεζει για το ρλο αυτ αναφροντας τι: «Ο διευθυντς προστμενος εναι διοικητικς και πειθαρχικς προστμενος της σχολικς μονδας». Αντικαθιστ δηλαδ τη φρση «επιστημονικς παιδαγωγικς υπεθυνος» με τη λξη «πειθαρχικς».

Ο διευθυντς ανμεσα στις λλες αρμοδιτητες του «ευθνεται για την κατρτιση του προγρμματος δρσης και της κθεσης αξιολγησης της σχολικς μονδας» (ρθρο 3 παρ. 2.ε). Συγκεκριμνα ευθνεται για την εκπνηση και υλοποηση ολοκληρωμνων προτσεων για τη βελτωση της δρσης της σχολικς μονδας και το σχεδιασμ και την υλοποηση προγραμμτων ενδοσχολικς επιμρφωσης σε συνεργασα με τους σχολικος συμβολους και τα τμματα επιστημονικς – παιδαγωγικς καθοδγησης των περιφερειακν διευθνσεων εκπαδευσης. Σε αυτ την παργραφο του νμου μπορε κανες να εντοπσει τις τσσερις βασικς λειτουργες της διοκησης : α) τον προγραμματισμ β)την οργνωση, γ) το συντονισμ και δ) τον λεγχο. Η κατρτιση προγρμματος δρσης για το οποο ευθνεται ο διευθυντς και διαμορφνεται σε συνεργασα με το σλλογο διδασκντων και τους σχολικος συμβολους (παρ. 3, ρθρο 32 του ν. 3848/2010) μας παραπμπει στην πρτη λειτουργα της διοκησης κατ Fayol, τον προγραμματισμ- σχεδιασμ που αναφρεται στον καθορισμ κατευθνσεων και στχων. Η σχολικ μονδα μπορε να χαρξει εκπαιδευτικ πολιτικ θτοντας στχους με σχετικ μως αυτονομα. Παρλο που τα κεντρικ ργανα πως το Υπουργεο  Παιδεας και το Παιδαγωγικ Ινστιτοτο που υπγεται στο πρτο αποφασζουν και διαμορφνουν τα Αναλυτικ Προγρμματα Σπουδν, το Διαθεματικ Ενιαο Πργραμμα Σπουδν και τα σχολικ εγχειρδια η σχολικ μονδα και ο εκπαιδευτικς μπορε σε να μικρ βαθμ να τροποποισει, να συμπληρσει να παραλεψει. Στη συνχεια η κατρτιση του προγρμματος δρσης εμπεριχει το συντονισμ των δραστηριοττων που θα οδηγσουν στην επτευξη των στχων και την οργνωση και καθοδγηση εκενων που εμπλκονται για την επτευξη των στχων. Η κατρτιση της κθεσης αξιολγησης της σχολικς μονδας αναφρεται στον λεγχο για την αποτελεσματικτητα του ργου και του προγρμματος δρσης. Αξιοσημεωτο εναι τι ο διευθυντς καλεται να καταρτσει την κθεση αξιολγησης της σχολικς μονδας χωρς ωστσο να χει θσει τους στχους γι’ αυτν.

μως ο ρλος του διευθυντ διαφανεται και σε λλα ρθρα του προσχδιου νμου. πως προαναφρθηκε ο διευθυντς εναι «διοικητικς και πειθαρχικς» προστμενος. Ο ττλος αυτς του δνει τη δυναττητα να εισηγεται την ανθεση υποχρεωτικν υπερωριν σε εκπαιδευτικος της σχολικς μονδας στην οποα προσταται (ρθρο 3, παρ. 2δ), να χορηγε δεια απουσας στο προσωπικ της σχολικ μονδας (ρθρο 3, παρ. 3), να ορζει γραμματα και αναπληρωτ του σχολικο συμβουλου (ρθρο 7, παρ. 3) και να επιλγει μεταξ των προτεινμενων απ τη συνλευση των διδασκντων υποψηφων υποδιευθυντν της σχολικς μονδας και να διαβιβζει την αιτιολογημνη πρταση του στο αρμδιο Π.Υ.Σ.Π.Ε. (ρθρο 20, παρ. 2). Για τον πειθαρχικ του ρλο το προσχδιο νμου δεν προσφρει σαφες και συγκεκριμνες πληροφορες καθς τα μονομελ και συλλογικ ργανα και η αρμοδιτητα του για την σκηση πειθαρχικς δωξης και την επιβολ πειθαρχικν ποινν θα καθορισθον με προεδρικ διταγμα (ρθρο 19, παρ. 6). Μολοντι δεν υπρχουν συγκεκριμνα σημεα του νου νμου που προωθεται για την διοκηση της εκπαδευσης που να αναφρονται στον πειθαρχικ ρλο του διευθυντ η προδιθεση για μεταφορ εξουσιν πειθαρχικο χαρακτρα σ’ αυτν, μετ την κατργηση της ενδιμεσης βαθμδας εκπαδευσης (των γραφεων εκπαδευσης) και των προσταμνων της, εναι προφανς και αυτονητη.

 

2. 1 Εντοπισμς αλλαγν στις εξουσες-αρμοδιτητες των διευθυντν- Συμπερσματα

Το Υπουργεο Παιδεας, Δια Βου Μθησης και Θρησκευμτων στα πλασια των σγχρονων αντιλψεων και τσεων των δημοκρατικν κοινωνιν για αποκντρωση, προωθε να μοντλο οργνωσης και διοκησης της εκπαδευσης μσω του Προσχδιου νμου με ττλο: « Οργνωση των Περιφερειακν Υπηρεσιν Διοκησης της Εκπαδευσης: «Πρτα ο Μαθητς» - «Πρτα η Σχολικ Μονδα» Να Διοκηση για το Νο Σχολεο». Απ την πρτη πρταση του ττλου: «Οργνωση των Περιφερειακν Υπηρεσιν Διοκησης της Εκπαδευσης» αλλ και απ τις πρτες προτσεις του ρθρου 1 που αναφρεται στις «αποκεντρωμνες υπηρεσες του», δηλνεται τι πρκειται για να αποκεντρωμνο μοντλο οργνωσης και αυτ εναι και η εντπωση η οποα δνεται στον αναγνστη. Μελετντας κανες το νμο εκτενστερα εντοπζει σημαντικς και βασικς αναντιστοιχες. Παρατηρντας τα ρθρα σχετικ με τις αρμοδιτητες του διευθυντ του ισχοντος νμου και του προσχδιου νμου που προωθεται, και εστιζοντας την προσοχ του στα ρματα που χρησιμοποιονται μπορε να αντιληφθε την αλλαγ σο αφορ το ρλο του διευθυντ. Στον ισχοντα νμο ο διευθυντς ως διοικητικς και επιστημονικς παιδαγωγικς υπεθυνος: καθοδηγε, φροντζει, προσταται, ελγχει, προωθε, συμβλλει και κυρως συνεργζεται. Στο προσχδιο νμου ο διευθυντς ως διοικητικς και πειθαρχικς προστμενος: μεριμν, ευθνεται, εισηγεται, χορηγε, αναθτει, ορζει, προτενει και τλος επιλγει.

Η μεταφορ εξουσιν στο διευθυντ εναι στοχη καθς τον πρτο και τελευταο λγο χει και πλι η κεντρικ εξουσα, δηλαδ το αρμδιο Υπουργεο. Η μεταφορ αυτ καθιστ το ρλο του διευθυντ εκτελεστικ, μως με περισστερες ευθνες, συμπεριλαμβανομνων και αυτν που αφορον την σκηση των πειθαρχικν του καθηκντων. Δνει στη σχολικ μονδα σχετικ αυτονομα για να ενεργσει,  σε να πλασιο ωστσο που χει δη καθορισθε. Παρατηρεται δηλαδ συσσρευση αρμοδιοττων του διευθυντ που χουν κυρως εκτελεστικ και πειθαρχικ χαρακτρα, οι οποες δε συνδουν ουσιαστικ με το μοντλο οργνωσης κατ Fayol (προγραμματισμς οργνωση ,διεθυνση-συντονισμς, λεγχος) αφο ο διευθυντς δεν εναι ανεξρτητος και αυτνομος ως προς τη διαμρφωση, εκτλεση και πραγματοποηση των στχων, τους οποους χουν θσει τα κεντρικ ργανα, και δεν αποτελον στοιχεα ενς αποκεντρωμνου μοντλου οργνωσης και διοκησης αλλ ενς συγκεντρωτικο με τη μορφ της αποσυμπκνωσης. Συμπερασματικ ο ρλος του διευθυντ στο νο οργανωτικ μοντλο διαφανεται πως δεν αλλζει ουσιαστικ και σημαντικ αλλ διαφοροποιεται και συμπληρνεται σε μικρ βαθμ αναδεικνοντας τα διοικητικ και πειθαρχικ του στοιχεα. Η κεντρικ εξουσα εξακολουθε να καθορζει, να διαμορφνει και να προωθε τη συγκεκριμνη εκπαιδευτικ πολιτικ που επιθυμε, αφνοντας ελχιστα περιθρια αυτονομας και ανεξαρτησας για τη χραξη αυτς απ τη σχολικ μονδα. Παρτι με το συγκεκριμνο προσχδιο νμου γνεται λγος για την προθηση αποκεντρωμνου μοντλου διοκησης και οργνωσης της εκπαδευσης, καταληκτικ, πρκειται για συγκεντρωτικ μοντλο, με τη μεταφορ μη ουσιαστικν εξουσιν στο διευθυντ. Το προσχδιο νμου σχετζεται προφανς με τη ρητορικ της αποκντρωσης και χι με την πραγματικ και ουσιαστικ αποκντρωση. λλωστε πως θα ταν δυνατν σε να γραφειοκρατικ και συγκεντρωτικ κρτος να υπρξει μια νησδα αποκντρωσης στην εκπαδευση;

 

Βιβλιογραφα

1. Κουτοζης Μ., Γενικς Αρχς Μνατζμεντ, Τμος Α, Πτρα 1999.

2. Αθανασολα- Ρππα Α., Δακοπολου Α., Κουτοζης Μ., Μαυρογιργος Γ., Χαλκιτης Δ., Εκπαιδευτικ Διοκηση και Πολιτικ, Πτρα 2008.

3. Ανδρου Α., Παπακωνσταντνου Γ., Εξουσα και οργνωση- διοκηση του εκπαιδευτικο συστματος, Αθνα 1994.