22 2011

τ M

Περιγραφ: http://4.bp.blogspot.com/-Lw07yWZcLw4/TdDa3W7vzXI/AAAAAAAAVtk/AsTvzMjfcD8/s1600/PASCHOS0_normal.jpgΔεν εναι τυχαο τι το Πανεπιστμιο της Κρτης κανε πρτο το μεγλο βμα στην ψηφιακ εποχ, να βμα που χει ως αποτλεσμα την αποδσμευση της γνσης απ τα πανεπιστημιακ αμφιθατρα και τη διχυσ της σε λο τον πληθυσμ. Το εν λγω πανεπιστμιο ιδρθηκε τη δεκαετα του '80 με πανεπιστημιακος που ρθαν απ το εξωτερικ και παρ τις αγκυλσεις που φορτθηκε απ το υπρχον σστημα της αντατης εκπαδευσης πρωτοπορε στα πντα. Φυσικ κι επμενο ταν να ξεκινσει να προσφρει βιντεοσκοπημνες τις διαλξεις πολλν μαθημτων σε σους χουν πρσβαση στο Διαδκτυο. Το «πανεπιστμιο χωρς τοχους», που ξεκνησε στις ΗΠΑ, γνεται πλον πραγματικτητα και στη χρα μας.

Το θμα εναι τι για να υπρξει πανεπιστμιο χωρς τοχους, πρπει να υπρξει κατ' αρχν πανεπιστμιο. Σμερα η κατσταση εναι απελπιστικ. Οι πρυτνεις αγωνζονται για τις καρκλες τους, οι φοιτητοπατρες για τα προνμι τους, υπρχει μια ισχυρ συντηρητικ παρταξη (ανεξαρττως πολιτικο ιδεολογικο προσμου) στα ελληνικ ΑΕΙ που διαρκς υποβαθμζει τα ελληνικ πανεπιστμια αντ να τα αναβαθμζει.

 

Οργνωση

λα τ' λλα μπορομε να τα βρομε: η τεχνολογα υπρχει, το Διαδκτυο χει μπει στα περισστερα σπτια, τα πανεπιστμια χουν υπολογιστς και μπορομε να εξασφαλσουμε και χρματα απ το ΕΣΠΑ. Αυτ που λεπει εναι η οργνωση. Να παραχθε και ψηφιοποιηθε και να οργανωθε η πληροφορα πνω στην οποα θα χτιστε το οιονε πανεπιστμιο. Αυτ που εναι σγουρο πντως εναι τι κθε τεχνολογα μεγεθνει τα καλς κακς κεμενα του οργανισμο στον οποο εφαρμζεται. Σμερα, που κθε φοιτητς χει τον υπολογιστ του και κθε πανεπιστμιο το δκτυ του, το μνο που καταφραμε εναι να ψηφιοποισουμε το μπχαλο που υπρχει στα ελληνικ πανεπιστμια.

Το ευτχημα με αυτς τις νες τεχνολογες εναι τι μπορε μεν η χρα και τα εκπαιδευτικ μας ιδρματα να χνουν κι αυτ το τρνο, οι πολτες της μως μπορον να το προλβουν. Τα δκτυα υπολογιστν χουν καταργσει τη γεωγραφα. Αν κποιος, δηλαδ, θλει να ειδικευτε στις κοινωνικς επιπτσεις των νων τεχνολογιν (στα αγγλικ) δεν χει παρ να πληκτρολογσει μια διεθυνση ξνου πανεπιστημου. Αν θλει πλρη την αρχαα ελληνικ εργογραφα και την ανλυσ της και την αρχαα ελληνικ ιστορα (στα αγγλικ) δεν χει παρ να επισκεφθε το Harvard. Το τελευταο ειδικ μπορε να ενοχλε την εθνικ μας υπερηφνεια, αλλ τι να κνουμε; σο η ακαδημακ μας κοιντητα ασχολεται με τις παραγρφους του νου νμου, σο δεν παργεται και δεν επεξεργζεται γνση στα ελληνικ εκπαιδευτικ ιδρματα, τσο πιο καλ θα φαντζει η επιλογ του ξνου AEI, στω και εικονικο. Στο μλλον, κθε ελληνπουλο θα μπορε να σπουδζει απ το σπτι του σε κποιο ξνο πανεπιστμιο· φυσικ στην αγγλικ γλσσα.

 

Πνευματικ ιδιοκτησα

Το «κθε ελληνπουλο» εναι σχμα λγου. Μπορε να μην εναι «κθε ελληνπουλο», πως μπορε να μην εναι «κθε αμερικανκι» «κθε τουρκπουλο». Μπανουμε στο ουσιαστικ πρβλημα αυτς της τεχνολογας που αφορ την εκπαδευση, αλλ και την κοινωνα γενικτερα. H τεχνολογα αυτ καταργε μεν τα γεωγραφικ σνορα, μπορε μως να ορθσει κοινωνικ σνορα. Υπρχει το «πρβλημα της πνευματικς ιδιοκτησας».

Το σκηνικ σε , τι χει σχση με την παραγωγ, την επεξεργασα και τη διανομ της γνσης χει αλλξει ριζικ με τις νες τεχνολογες. Μχρι σμερα στον θαυμαστ μας κσμο, το περιεχμενο ενς πνευματικο ργου εναι «κολλημνο» σε να υλικ μσο (βιβλο, δσκος, μεταξοτυπα, καστα κλπ), γεγονς που δημιουργε μεν προβλματα στη διανομ του ργου, χει μως να μεγλο πλεονκτημα: χει καταφρει να δημιουργσει μια αγορ πνευματικν ργων. H «Οδσσεια» και η «Ιλιδα», για παρδειγμα, γιναν εμπορικ προντα αφο «κλλησαν» με τυπογραφικ μελνι στο χαρτ.

H βιομηχανικ κοινωνα εχε βρει να modus vivendi με τα πνευματικ ργα. Για να προστατεσει τους δημιουργος χει αναπτξει να πολπλοκο σστημα κατοχρωσης της πνευματικς ιδιοκτησας. Παρλληλα, μως, χει φτιξει δικλδες, στε λοι να γνουν μτοχοι της γνσης με κποιο τρπο. Εχε δηλαδ απ τη μια μερι το βιβλο στο εμπριο, αλλ το περιεχμενο του βιβλου ταν διαθσιμο και εκτς εμπορου, στις δημσιες και ιδιωτικς βιβλιοθκες. H ννοια της «δικαιολογημνης χρσης» ( fair use στην αμερικανικ νομολογα) εξασφλιζε πως και οι απκληροι αυτς της κοινωνας θα εχαν τη δυναττητα να επισκεφθον μια βιβλιοθκη, να δανειστον να βιβλο απ να φλο, να φωτοτυπσουν να ρθρο και τελικ να μετσχουν (σχεδν) χωρς λεφτ στη γνωστικ διαδικασα.

Τα τελευταα χρνια μως το σκηνικ χει αλλξει. Με τις νες τεχνολογες και κυρως με την ανπτυξη των υπολογιστν το «περιεχμενο» αποσπται απ το Μσο. H πληροφορα γνεται «υλη», ψηφιακ. Μπορε να μεταδοθε με εκπληκτικς ταχτητες και το κυριτερο να αντιγραφε με το πτημα ενς κουμπιο. Καλτερο δε λων εναι το γεγονς τι το ψηφιακ αντγραφο θα εναι εξσου τλειο με το πρωττυπο.

Τι μεγαλτερη ευκαιρα για την εκπαδευση λοιπν; H γνωστικ διαδικασα απελευθερνεται απ τα γεωγραφικ και υλικ δεσμ του παρελθντος, τα εμπδια εκκνησης αφαιρονται κι να παιδ απ την Ξνθη αποκτ διες ευκαιρες πρσβασης στη γνση με κποιον που ζει στην Αθνα.

 

Και προβλματα

Αυτ εναι η μα ψη του νομσματος. Απ την λλη, μως, χουν εμφανιστε ουσιαστικ προβλματα.

1. H εκολη και τλεια αντιγραφ σημανει εκολη και τλεια «πειρατεα».

2. Δεν μπορον να υπρξουν ηλεκτρονικς δανειστικς βιβλιοθκες. Κθε δανεισμς σημανει αναπαραγωγ του ργου.

3. Μχρι σμερα καθνας χει το δικαωμα να αγορσει να βιβλο κι αφο το διαβσει, να το δανεσει σε να φλο του για να το διαβσει κι αυτς. Αν αγορσει να ηλεκτρονικ ργο και το «δανεσει» σε τρεις φλους του και καθνας απ' αυτος το «δανεσει» σε τρεις λλους κ. ο. κ., λος ο πλαντης μπορε να εναι κτοχος του συγκεκριμνου βιβλου και ας χει πουληθε να μνο ανττυπο.

Τεχνολογικ λση προς το παρν γι' αυτ τα προβλματα δεν υπρχει. Οι τεχνολογικς λσεις που δθηκαν στον «συγγεν κλδο» στη βιομηχανα λογισμικο (κλειδματα κ. κλπ.) δημιοργησαν περισστερα προβλματα απ' σα λυσαν.

 

Πνευματικ δικη

«Αν η φση χει κνει να πργμα λιγτερο επιδεκτικ απ λα τα λλα στο δικαωμα αποκλειστικς ιδιοκτησας, αυτ εναι η ενργεια της σκψης, αυτ που αποκαλεται ιδα (...) H φση κανε τις ιδες σαν τη φωτι, επεκτσιμες σε λο τον χρο, χωρς να χνουν τη δναμ τους σε καννα σημεο, και σαν τον αρα τον οποο αναπνουμε, ο οποος εναι αδνατον να γνει αποκλειστικ ιδιοκτησα κανενς. Οι εφευρσεις λοιπν δεν μπορον απ τη φση τους να γνουν ιδιοκτησα κανενς».

Τομας Τζφερσον, Αμερικανς διανοητς και πολιτικς, 1743 – 1826

 

Η γνση για λγους;

Στο πρβλημα της πνευματικς ιδιοκτησας οι μεγλες επιχειρσεις των Μσων προωθον μια νομοθετικ λση εις βρος προηγομενων δικαιωμτων που εχαμε λοι. ,τι δικαιματα χουν σμερα οι πολτες στη γνση πρπει να τα ξεχσουν. Δανειστικς βιβλιοθκες τλος. Απλ στω πρσβαση σε να πνευματικ ργο σημανει αυτματα αγορ του. «Φωτοτυπες ρθρων» για εκπαιδευτικος σκοπος απαγορεονται. ποιος θλει να διαβσει κτι, πρτα περνει απ το ταμεο και μετ βλπει.

Τι σημανει μως πρακτικ η ιδιωτικοποηση της γνσης μχρι το τελευταο γρμμα, μχρι το τελευταο bit; Σημανει τλος στην πρξη της δημσιας εκπαδευσης. Σημανει παγωση της κοινωνας των δο τρτων. Σημανει τι οι απκληροι θα μενουν απκληροι και οι χοντες παραμνουν κατχοντες. Σημανει τι σοι δεν χουν τα κεφλαια να ενταχθον στην παραγωγικ διαδικασα ως επιχειρηματες, δεν θα χουν τα μσα να ενταχθον οτε ως εξειδικευμνοι εργτες. Παρνοια.

 

Γραφειοκρατα

Βεβαως, αυτ η λση μακροπρθεσμα δεν θα δουλψει. χι μνο γιατ, πως γραψε ο πρωτοπρος στον κυβερνοχρο Τζον Πρι Μπαρλου, εναι σαν να βζεις «νο κρασ σε παλι μπουκλια». Κυρως, διτι αυτ η βιομηχανα πνευματικς ιδιοκτησας που χτζουν τρα οι νομοθτες δημιουργε πολλ γραφειοκρατα και πολλος ενδιμεσους, κτι που ακυρνει την αμεστητα του νου μσου, δηλαδ του Διαδικτου. Τα λιγτερο προστατευμνα ργα γνονται ευκολτερα γνωστ και οι διοι οι παραγωγο πνευματικν ργων προτιμον μικρτερη προστασα και μεγαλτερη αποδοχ απ το κοιν.

Κεντρικ στοιχεο της κοινωνας που ρχεται θα εναι η εκπαδευση: «Οι αναλφβητοι του 21ου αινα δεν θα εναι εκενοι που δεν θα μπορον να διαβζουν, αλλ εκενοι που δεν θα μπορον να εκπαιδεονται και να επανεκπαιδεονται και να επανεκπαιδεονται» (Αλβιν Tφλερ). Το μεγαλτερο κομμτι της εκπαιδευτικς διαδικασας θα γνεται ηλεκτρονικ. Κεντρικ ζτημα σ' αυτν τη διαδικασα θα εναι το πρβλημα της «πνευματικς ιδιοκτησας». H τεχνολογα δημιουργε τις ευκαιρες, αλλ οι επιλογς εναι πολιτικς. Κι εμες στην Ελλδα χουμε -και εδ- πολλ δουλει να κνουμε και να προυμε σημαντικς αποφσεις, κυρως για την εκπαιδευτικ μας υποδομ και κατ συνπεια και για το κοινωνικ μας σπτι.

 

Διαβστε

- Lawrence Lessig, «Free Culture: How Big Media Uses Technology and The Law to Lock Down Culture and Control Creativity», εκδ. Penguin (διατθεται και δωρεν απ το www.lessig.org)