10 2011

Γιργος Παγουλτος, καθηγητς Ευρωπακς Πολιτικς και Οικονομας στο Οικονομικ Πανεπιστμιο Αθηνν

 

Μια πλνη αιωρεται πνω απ τη χρα, σκιζει την αναζτηση εθνικς αυτογνωσας και ακυρνει κθε ορθολογικ συζτηση: τι μπορομε τχα να βγομε απ αυτ τη φοβερ κρση χωρς φεση, χωρς μεγλες εισοδηματικς απλειες, χωρς ανεργα, πνο και δκρυα. Το πολιτικo-μιντιακ μας σστημα συνεργζεται στην απκρυψη της πραγματικτητας. Ετε, πως η καιροσκοπικ αντιπολτευση, με το να αποδδει την φεση και κρση αποκλειστικ στην κυβρνηση και την τρικα. Ετε, πως η αδναμη κυβρνηση, με το να υποβαθμζει την κταση και κλμακα των αναγκαων προσαρμογν.

Τι θλω να πω; Η οικονομικ κρση χρους στο ευρ εναι το αποτλεσμα κυρως δο διαδικασιν κρσεων: μιας ευρωπακς και μιας εθνικς. Η πρτη κρση αφορ τη δομ της Ευρωζνης. Και οι τρεις οικονομες που οδηγθηκαν στον δανειακ μηχανισμ Ε. Ε. –ΔΝΤ (Ελλδα, Ιρλανδα, Πορτογαλα), αλλ και οι δο που απειλονται (Ισπανα, Ιταλα) εναι χρες της ευρω-περιφρειας. Μετ την εισαγωγ του ευρ, μεγλες ποστητες κεφαλαων απ τις πλεονασματικς οικονομες του ευρω-Βορρ κατευθνθηκαν προς τις οικονομες της περιφρειας, που παρεχαν περιθρια ταχεας ανπτυξης κι επενδυτικς ευκαιρες. Εκμεταλλευμενη την αφθονα φθηνν κεφαλαων, η ευρω-περιφρεια δανειζταν σε ευρεα κταση, αγορζοντας μεταξ λλων προντα απ τις χρες του Βορρ. Αλλο (Ελλδα) δανειζταν κυρως το κρτος, αλλο (Ιρλανδα και Ισπανα) κυρως οι ιδιτες. Η νομισματικ σταθερτητα, το ισχυρ νμισμα και τα χαμηλ επιτκια επτρεψαν σε εκατομμρια πολιτν και επιχειρσεων του Ντου να ικανοποισουν ανγκες καταναλωτικς επιθυμες. Στο κλμα ευφορας, οι αγορς υποτμησαν τους κινδνους: μεταξ 2001-07 το ελληνικ κρτος δανειζταν με διαφορ επιτοκου (σπρεντ) 0,2 0,3% απ το ομλογο του γερμανικο κρτους!

Η αξηση των ρον κεφαλαου προς τις χρες του ευρω-Ντου συνβαλε στη διγκωση των εξωτερικν τους ελλειμμτων. Η αφθονα φθηνν κεφαλαων ταν πλεονκτημα σο τα κεφλαια παρμεναν διαθσιμα. Εγινε μως μειονκτημα και θρυαλλδα της κρσης χρους ταν οι διεθνες πιστωτς, μετ το σοκ της Λμαν, πανικβλητοι σταμτησαν να δανεζουν. Οταν η προσφορ κεφαλαων σταμτησε απτομα, οι χρες της ευρω-περιφρειας βρθηκαν αντιμτωπες με οξεα κρση εξωτερικο χρους. Η δανειακ φοσκα πρεπε απτομα να ξεφουσκσει. Σε αυτν τη διαδικασα της βαιης, εκτεταμνης απομχλευσης εμαστε σμερα, που τα δανεικ πρπει να επιστραφον, αλλ το διαθσιμο εισδημα των οικονομιν δεν αρκε για να τα καλψει.

Στην περπτωση της Ελλδας, η «δομικ» κρση της Ευρωζνης συνντησε το 2009 τη χειρτερη εθνικ οικονομικ παθογνεια: ταυτχρονη κρση δημσιου ελλεμματος/χρους και κρση εξωτερικο ελλεμματος/ανταγωνιστικτητας. Ευρωπακ και ελληνικ κρση μαζ παργαγαν την τλεια καταιγδα. Το 2008 η Ελλδα εχε τη χειρτερη εθνικ αποταμευση των τελευταων δεκαετιν. Το 2000-2007 εχαμε το υψηλτερο μσο εππεδο τελικς κατανλωσης στην Ευρωζνη (90% ΑΕΠ) και τις χαμηλτερες εξαγωγς (22% ΑΕΠ ναντι 38% μσου ρου της Ευρωζνης).

Πουλοσαμε ο νας στον λλο προντα που εισγαμε απ το εξωτερικ και υπηρεσες που παργαμε για εγχρια κατανλωση. Πληρναμε γι’ αυτ δανειζμενοι. Τη διαδικασα αυτ ονομζαμε ανπτυξη. Χρησιμοποιοσαμε το κρτος ως διανομα χρηματικς ρευσττητας, μαξιλρι διεκδικσεων, λφυρο κομματικν πελατν. Ισχυρς ομδες, συντεχνες και διαπλεκμενοι απολμβαναν προσδους και φρους υπρ τρτων, κλειστ επαγγλματα, εγγυημνα ποσοστ κρδους, συντξεις πνω απ τον τελευταο μισθ, συνταξιοδτηση στα 50, ατιμωρησα και ανοχ στη φοροδιαφυγ τους. Τα νοικοκυρι ευημεροσαν χρη στη μαρη οικονομα, αλλ μνο να στα δο παιδι με πτυχο βρισκε δουλει.

Εναι μακρ η απσταση προς τη δημοσιονομικ εξυγανση κι να εξωστρεφς και βισιμο μοντλο ανπτυξης. Οι διαδικασες απομχλευσης, ταχεας αξησης της εθνικς αποταμευσης, μηδενισμο σε 3 χρνια ενς πρωτογενος ελλεμματος 10% ΑΕΠ και συρρκνωσης ισποσου εμπορικο ελλεμματος εναι διαδικασες αυτονητα και βαρι υφεσιακς. Υπ ιδανικς συνθκες, η μεωση των ελλειμμτων χρειαζταν μεγαλτερο χρονικ βθος και διεθνς περιβλλον οικονομικς νθησης. Τα εχαμε για μια δεκαετα, μως δεν τα αξιοποισαμε. Τρα δεν υπρχουν πια. Ο χρνος μηδενισμο του πρωτογενος ελλεμματος εναι πιεστικς. Αλλ θα σημνει και την ελφρυνση του ασφυκτικο βρους του χρους, που ρουφ κθε ικμδα της οικονομας μας.

Η πιθαν αναδιρθρωση χρους σε ποσοστ πνω απ το 21% τς εθελοσιας ς τρα επιβρυνσης των ομολογιοχων δανειστν θα δσει ανσα στην ελληνικ οικονομα. Ηδη η Ε. Ε. ολοκληρνει μηχανισμος επανακεφαλαιοποησης και ενσχυσης των τραπεζν, που θα περιορσουν τις επιπτσεις. Ομως, την επομνη αναδιρθρωσης χρους η χρα θα βρσκεται σε πλρη ευρωπακ επιτροπεα, αφο θα χρειζεται ευρωπακ χρηματοδτηση για να καλπτει βασικς δαπνες (αν δεν χουμε ακμα πετχει πρωτογενς πλενασμα) καθς και το εμπορικ λλειμμα.

Εδ εμαστε. Η παραμον στο ευρ χρειζεται βαθις προσαρμογς, μακρ και οδυνηρ εσωτερικ υποτμηση, αλλ προσφρει πλασιο σταθερτητας, πλεονεκτματα ισχυρο κλαμπ, υπσχεση αλληλεγγης σο εμαστε σοβαρο, και προοπτικ ανκαμψης. Μια ξωση απ το ευρ και εξωτερικ υποτμηση θα σμαινε μεση μετβαση σε παρατεταμνη, πολπλευρη και ββαιη κοινωνικοοικονομικ και εθνικ καταστροφ, τσο ββαιη που δεν υπρχουν σοβαρο οικονομολγοι και φλοι της Ελλδας που να την εισηγονται.

Ακμα και η επιλογ ανμεσα στο επδυνο και το καταστροφικ χει τουλχιστον το πλεονκτημα της σαφνειας.