5 2011

Βασλης Φουρτονης: δσκαλος, αναπληρωματικς Αιρετς ΑΠΥΣΠΕ Αττικς

Πριν απ τσσερις χιλιδες χρνια στη Συρα, εκε που απ τους πυροβολισμος του καθεσττος χουν σκοτωθε σμερα τουλχιστον δο χιλιδες νθρωποι, κπου εκε  γραφταν το αρχαιτερο αλφβητο, το οποο με τη σειρ του θα γεννοσε μερικ απ τα σημαντικτερα συστματα γραφς του κσμου, ανμεσ τους και το ελληνικ.

Εναι η περιοχ της Ουγκαρτ (σημεριν νομα Ρας Σμρα), η οποα ταν μια σημαντικ πλη-κρτος της αρχαας Χαναν, της περιοχς που περιλαμβανταν μεταξ της Μεσογεου, της Νεκρς Θλασσας, του ρου του Ιορδνη και του Λιβνου.

Την περιοχ της Χαναν που βρισκταν στις ανατολικς ακτς της Μεσογεου, οι λληνες την ονμαζαν Φοινκη. τσι, αυτο που οι λληνες ονμασαν Φονικες και Κκκινους (απ τα περφημα πορφυρ υφσματα τους) κατγονται απ τους Χαναναους Σημτες, οι οποοι εχαν εγκατασταθε πριν απ πολλ χρνια στη συροπαλαιστινιακ ακτ. Η κλασικ Φοινκη δεν εναι παρ να κομμτι της Χαναν, αυτ που επζησε απ τη λαλαπα των "Λαν της Θλασσας".

Η περιοχ του βασιλεου της Ουγκαρτ, που ταν πιθαν να κατοικθηκε δη απ την πρτη εμφνιση του ανθρπου στη Συρα, αποτελοσε να σημεο συνντησης πολλν πολιτισμν στην Εγγς Ανατολ, συμπεριλαμβανομνων του μυκηνακο και του κυπριακο.

λα ρθαν στο φως τυχαα το 1928, ταν το ροτρο ενς χωρικο χτπησε σε μια πλκα, σκπασμα ενς τφου γεμτου θικτα μικρ αγγεα. Οι ανασκαφς που ξεκνησαν οι γαλλικς αρχς της Βηρυτο το 1929 επνω στο λφο Ρας Σμρα στη βρεια Συρα απδειξαν τι ο λφος αυτς περικλειε τα ερεπια της αρχαας πλης Ουγκαρτ, που βρισκταν σε απσταση 10 χιλιομτρων βρεια της αλ Λαντικγια (Λατκιας Λαοδκειας).

Οι ανασκαφς λοιπν αυτς φεραν στο φως αλλεπλληλα αρχαιολογικ στρματα που χρονολογονται μχρι και επτ χιλιδες χρνια π.Χ. Τα ευρματα δειξαν τι κποτε στην Ουγκαρτ, η φασαρα των δρμων, οι χρηματικς συναλλαγς στην αγορ, η οργανωμνη θρησκεα, το εμπριο, οι κατλογοι, οι νμοι και η συστηματοποιημνη γραφ που λα αυτ απαιτοσαν μνο ασυνθιστα δεν ταν. σως μλιστα η τελευταα χρησιμοποιθηκε εκε για πρτη φορ στην ιστορα του ανθρπου.

Ανμεσα στα ευρματα της περιοχς Ρας Σμρα, τα πλνθινα ενεπγραφα που βρθηκαν στα ερεπια βιβλιοθκης της Ουγκαρτ, κατχουν την σημαντικτερη θση αν και βρσκονται μλλον σε κακ κατσταση με αποτλεσμα να διασζουν αποσπασματικ πολλ απ τα κεμενα.

Σμφωνα με τους αρχαιολγους, μσα στο χρο της βιβλιοθκης λειτουργοσε σχολ γραφων που παρλληλα με την συλλογ και αντιγραφ των κειμνων γινταν και διδασκαλα των σπουδαιοτρων, σμφωνα με τις πολιτιστικς επαφς της Ουγκαρτ, γλωσσν. Αυτ μαρτυρεται απ τα διασωθντα δγλωσσα (σουμερικ - ακκαδικ) τργλωσσα (σουμερικ - ακκαδικ - χουρριτικ) λεξιλγια. Τρεις ακμα γλσσες μαρτυρονται στα ευρματα αυτ: η κυπριακ, η χεττιτικ και η αιγυπτιακ ιερογλυφικ.

Στα ερεπια της πλης κρβονταν εκτς λλων ευρημτων τα λεγμενα Ουγκαριτικ κεμενα που χρονολογονται απ το 14ο ως το 12ο αι. π.Χ. και τα οποα περιλαμβνουν ιδιωτικ, διοικητικ και θρησκευτικ κεμενα (λειτουργικ, καταλγους θεοττων, αρχαους μθους κ..).

Τα θρησκευτικ αυτ κεμενα, εναι μεγλης σημασας, καθς μας παρουσιζουν να τμμα απ το πλασιο στο οποο αναπτχθηκε η θρησκευτικτητα των ισραηλιτν και η Παλαι Διαθκη.

Σχετικ την ποψη τι στην Ουγκαρτ χουμε τα πρτα δεγματα γραφς δεν εναι ακριβς γιατ η αλθεια εναι τι τα αρχαιτερα δεγματα γραφς προρχονται απ την πλη Ουροκ της Μεσοποταμας και εναι του 3500 π.Χ.

Για τη συγκεκριμνη γραφ γνωρζουμε τι πρκειται μως για να περπλοκο σστημα συμβλων, γνωστ μνο σε μια επαγγελματικ τξη γραφων το οποο εξ αυτς τη; Πολυπλοκτητας απκτησε τερστια εξουσα.

Τη δναμ τους θα αμφισβητοσε θελ του ο λας της Ουγκαρτ, οι Χαναναοι, που σμφωνα με τα σημεριν δεδομνα περπου στο 2000 π.Χ. εφηραν το δικ τους αλφβητο, που ταν φωνητικ και ρα ευκολτερο.

Το αλφβητο της Ουγκαρτ

 Η αρχαιτερη, λοιπν, αλφαβητικ γραφ που γνωρζουμε εμφανστηκε στην Ουγκαρτ (στη βρεια Συρα) γρω στο 1400 π.Χ. Στην Ουγκαρτ κποιος εχε την ξυπνη ιδα να φτιξει 30 απλ σημεα σφηνοειδος, τα οποα αντιπροσπευαν τους χους που ταν απαρατητοι για να γρφουν τη γλσσα τους.

Βρθηκαν ακμα και σχολικς πινακδες με «σφηνοειδς αλφβητο» το οποο πρεπε να αντιγρψουν τα αγρια που μθαιναν να γρφουν.

Το «σφηνοειδς αλφβητο» της Ουγκαρτ χθηκε γρω στο 1200 π.Χ, μως στερα απ περπου 200 χρνια να καινοριο αλφβητο εμφανστηκε στη Φοινκη. Εχε 22 γρμματα - τα περισστερα σμφωνα.

Καννας δεν ξρει ακριβς γιατ και πς προκυψε αυτ το νο αλφβητο. ταν μλλον μια σνθεση ιδεν που προλθαν απ τα ιερογλυφικ και απ λλες γραφς.

Περιγραφ: C:\Users\2FD9~1\AppData\Local\Temp\FineReader10\media\image2.jpeg

Το Φοινικικ αλφβητο

Μετπειτα ρευνες θα δειχναν τι το ελληνικ αλφβητο εχε ως πρτυπο το φοινικικ, το οποο οι λληνες γνρισαν στα ταξδια τους στην Ανατολικ Μεσγειο τον 9ο αινα π.Χ. Εξλλου, οι ανασκαφς της Ουγκαρτ φεραν στο φως ακμη και προντα εμπορικν συναλλαγν με τις Μυκνες, εν φωνεντα πως το a το i που υπρχαν στο δικ της αλφβητο διατηρθηκαν αυτοσια και στο ελληνικ.

Η καινοτομα της Ουγκαρτ μοιζει σμερα απλ, χρειστηκε μως αινες για να πραγματοποιηθε. Απ τη στιγμ που το κατφερε, το επγγελμα της γραφς «νοιξε» και η εξουσα των γραφιδων περιορστηκε σημαντικ. Πλον κθε παιδ ξνος επισκπτης μποροσε αν θελε να μθει να γρφει και να διαβζει.

Αν το απαιτοσε το επγγελμα η ιδιτητ του, μποροσε να γρψει διοικητικ κεμενα (κληρονομις, λστες, εμπορικ γγραφα), θρησκευτικ πη (το πος του Βαλ το πος του Κερτ) απλς επιστολς. Και να χρησιμοποισει για τον σκοπ του πλινες πλκες, πως αυτς που μαρτυρον τι στη χρα της Ουγκαρτ, εν σμερα η ελευθερα του αντικαθεστωτικο λγου ασφυκτι, τη δετερη χιλιετα π.Χ., τα σμφωνα, τα φωνεντα, οι φθγγοι και οι συνδυασμο τους εχαν αρχσει να γνονται κτμα λων.

Η γλσσα, λοιπν, της Ουγκαρτ ταξινομεται στην σημιτικ χαναδικ ομδα. Η μορφ ης γραφς εναι σφηνοειδς. Αλλ τα σημεα χαραγμνα με μυτερ καλμι επνω σε πινακδες απ ργιλο, δεν χουν τποτα κοιν με τους σουμερο-ακκαδικος χαρακτρες εκτς απ την μορφ αυτ. Το σχδιο πολ απλουστευμνο, ταν να τεχνικ δημιοργημα και ο αριθμς των σημεων, εναι μνο τριντα, το απομακρνει απ κθε σστημα αναλυτικ συλλαβικ. Κθε σημεο δεν καταγρφει παρ να σμφωνο, ναν απ τους τρεις φθγγους α, ε και ου συνδυασμνους με το λεπτ σημιτικ λεμ. χουμε λοιπν να κνουμε με να αληθιν συμφωνικ αλφβητο. Πρκειται για μια μεγαλοφυ σλληψη που εχαν οι γραφιδες της Ουγκαρτ: μετατρποντας με τον τρπο τους απ την παρδοση σφηνοειδς υλικ και μεινοντας το δια μας σε τριντα χαρακτρες, εχαν «επινοσει» την δια του αλφαβτου.

Σε τι αφορ την δια την πλη της Ουγκαρτ γνωρζουμε τι δχτηκε μεγλο πλγμα ταν στα μσα του 14ου αινα π.Χ. νας μεγλος σεισμς κατστρεψε αυτ και το λιμνι της.

Οι μεγλοι θολωτο τφοι, που βρθηκαν σε σπτια πλουσων δεχνουν τι η πλη γνρισε και πλι την ευημερα κτω απ την επδραση του μυκηνακο πολιτισμο. μως κατ τα τλη μως του 13ου αινα με αρχς του 12ου, ρθε η οριστικ καταστροφ της Ουγκαρτ απ τις επιδρομς των «λαν της θλασσας». Ευρματα στην Κπρο (ττε Αλασγα) δειξαν τι κποιοι απ τους διασωθντες ταξδεψαν για να σωθον και να βρουν καταφγιο στις απναντι ακτς της Κπρου.

Κατ την εποχ του Σιδρου και απ τον 6ο ως τον 4ο π.Χ. αινα στην περιοχ υπρχαν μνο μικρο καταυλισμο και οι λληνες που φτασαν εκε αυτ την περοδο, ονμασαν το λιμνι της Ουγκαρτ, "Λευκ λιμνα".

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΕΝΤΥΠΕΣ ΠΗΓΕΣ

  • Ιστορα του Ελληνικο θνους, Εκδοτικ Αθηνν, Τμ. Γ2
  • Αρχαα Ελληνικ Ιστορα, Botsford & Robinson, ΜΙΕΤ, 1979
  • Αρχαα Ελληνικ Κοινωνα, Antony Andrewes, ΜΙΕΤ, 1983
  • Αρχαος Ελληνικς Πολιτισμς: Η επδραση της Ανατολς, Walter Burkert, Παπαδμας, 2000
  • Οι λληνες και οι Κληρονομις τους (ττλος πρωτοτπου: The Greeks and their Heritage, Oxford University Press, 1981), Arnold Toynbee, Καρδαμτσας, 1992
  • Εισαγωγ στην Αρχαιογνωσα, Heinz-Gunther Nesselrath, Τμ. A, Παπαδμας, 2001
  • Μσα Επικοινωνας στην Αρχαα Ελλδα, Corinne Coulet, Παπαδμας
  • Οι Μνμες της Μεσογεου, Προστορα και Αρχαιτητα, Fernand Braudel, Λιβνης, 2000
  • Εισαγωγ στην Ελληνικ Παλαιογραφα, Elpidio Mioni, ΜΙΕΤ, 1985
  • Το Βιβλο στην Αρχαιτητα, Horst Blanck, Παπαδμας, 1994
  • Μπαμπινιτης, Συνοπτικ Ιστορα της Ελληνικς Γλσσας, 5η κδ., Αθνα 2002
  • Κρολ Ντναχιου, Η ιστορα της γραφς, εκδσεις Μετχμειο
  • LEROI-GOURHAN. Andre. Le Geste el la Parole. 2 τμοι Albin Michel Paris 1964
  • ΤΣΑΙΛΝΤ, Γκρντον, Ο νθρωπος πλθει τον εαυτ του, εκδσεις Ρππα Αθνα 1971.

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ