:

Βασλης Φουρτονης, δσκαλος

27 2012

http://www.vassokatraki.gr/images/igallery/resized/1-100/38-47-800-600-80.jpgΠριν 24 χρνια, στις 27 Δεκεμβρου του 1988, εγκαταλεπει τα εγκσμια η μεγαλτερη ελληνδα χαρκτρια Βσω Κατρκη. Ποια ταν, μως, η Βσω Κατρκης; Η δια στο αυτοβιογραφικ της σημεωμα αναφρει:

Γεννθηκα στο Αιτωλικ του Μεσολογγου.

Το Αιτωλικ εναι να μικρ νησκι, που το συνδουνε με τη στερι δυο μακρι πτρινα γεφρια με πολλς μικρς τοξωτς καμρες. Το σπτι μας τανε σχεδν λο μσα στη θλασσα και στη γειτονι καθτανε λο ψαρδες. να ξυπλυτο μελισσολι τριγριζε ολομερα, με τις γυνακες τους συνχεια γκαστρωμνες και τα παιδι , μπακανιασμνα απ την ελονοσα.

Ο πατρας μου λεγτανε Γιργης Λεονρδος κι τανε κτηματας, μα περισστερο τραγουδοσε κι ψελνε στην εκκλησα με μια σπνια ωραα, ζεστ φων. ταν τραγουδοσε μαζευτανε κσμος και κοσμκης σπτι μας για να τον ακοσει.

Η μανολα μου φαινε ολοκντητα λεπτ μεταξωτ και μπαμπακερ και πολχρωμα μλλινα κιλμια. Εχε πρει κι να χρυσ βραβεο σε μια Διεθν κθεση στο Παρσι.

Τα δυο μου αδρφια, τανε μεγαλτερα απ μας τα κορτσια. Ο μεγλος, φοιτητς ττε της φιλολογας μας φερνε απ την Αθνα να μαγικ για μας κσμο. Παλι βιβλα με χρωματιστς χαλκογραφες και ξυλογραφες, χρωματιστς εικνες και χαλκομανες, μπογις και πινλα και δεν φηνε παλιατζδικο της Αθνας αγριστο. Ο μικρτερος, ,τι βλεπε το μτι του τκαναν τα χρια του, και μαζ με λα, ζωγραφζανε κιλας και οι δυο τους.

Γρω-γρω απ τη μικρ μας θλασσα τανε η ξοχ, γεμτη ελις, χωρφια καρπερ, μποστνια, καπνοτπια, σιτηρ. Μια ζω στη στεργι και στη θλασσα, γεμτη ιδρτα και μχθο.

Μσα σ’ αυτ το περιβλλον μεγλωσα. Διβαζα βιβλα και βιβλα ποχε ο αδερφς μου κι οι φλοι μας. Μ’ ρεσε πολ το διβασμα και πιο πολ ποηση. Κοντ στ’ αδρφια μου ζωγρφιζα κι εγ.

Κρυφ, ονειρευμουνα να γνω ζωγρφος, μα μου φαιντανε τσο απστευτα μεγλο που δεν μποροσε λογικ να χωρσει στο μυαλ μου. , τι βλεπα, λεγα:

- Εγ αυτ μπορ να το κνω.

- Και πολλς φορς βαζα τον εαυτ μου σε δοκιμασα.

Δεν ξερα ακμα τι, λλο πρμα εναι η Τχνη.

Και μια μρα, σφηνθηκε ξαφνικ στο μυαλ μου να ερτημα. Κι’ αν γνω ζωγρφος;

Πς γινε τσι ξαφνα αυτ, δεν το κατλαβα. Χλιες καμπνες χτυπσανε μσα μου, κι χασα τον κσμο. Απ ττε, δεν εχα τποτε λλο στο μυαλ μου νχτα και μρα.

Μα, χλιες δυο αναποδις ξεφυτρσανε, και ξαφνικ, ο πατρας μου αρρστησε βαρι κι πεσε πολ πκρα και θλψη στο σπτι μας, πο κρτησε εφτ ολκληρα χρνια.

Και κποια μρα, αφο πθανε ο πατρας μου, ξεκνησα για την Αθνα μην ξροντας ακριβς τι θα κνω.

Πγα στη Σχολ Καλν Τεχνν, κι μαθα πς σε λγες μρες θ’ αρχζανε οι εξετσεις. Αμσως τρεξα και γρφτηκα στη Σχολ. δωσα εξετσεις.

Στη Σχολ Καλν Τεχνν εχα Καθηγητς τον Παρθνη στη Ζωγραφικ και τον Κεφαλλην στη Χαρακτικ. Πρα το Δπλωμα της Σχολς το 1940 με μια τρμηνη υποτροφα στη Ζωγραφικ για τα νησι και να βραβεο και δο επανους στη Χαρακτικ. Μετ αμσως πλεμος, κατοχ, πενα, αντσταση, και μετ πλι εμφλιος πλεμος, πλι σκοτωμο δικοι κι ακατονμαστοι, εξορες, φυλακς, λα τα δειν της Πατρδας περσανε απ της δικς μου γενις τις πλτες.

κανα πολλ ταξδια σε πολλς Ευρωπακς πλεις, εδα πολλ Μουσεα και Πινακοθκες.

Το 1955 καμα την πρτη μου κθεση.

Αν θλουμε να καλψουμε πλρως το βιογραφικ της θα πρπει να αναφρουμε τι το 1940 πρε το δπλωμα της Σχολς με τρμηνη υποτροφα στη ζωγραφικ για τα νησι και να βραβεο και τρεις επανους στην χαρακτικ.

http://www.vassokatraki.gr/images/igallery/resized/1-100/39-48-800-600-80.jpgΤην επομνη χρονι 1941 παντρεεται με τον Γιργο Κατρκη στην Να Αγχαλο και ακολουθε το διστημα 1942 1943 που οργαννεται στο ΕΑΜ καλλιτεχνν. Ττε εναι που κυκλοφορε η παρνομη κδοση του ΕΑΜ ΕΛΑΣ «απ τους αγνες του Ελληνικο λαο» και με δικς της ξυλογραφες.

ζησε την χαρ της απελευθρωσης αλλ και την φρκη των Δεκεμβριανν, 1944.

Το 1945 με το σντροφο της τον Γιργο ακολουθον την ΕΠΟΝ και τον ΕΛΑΣ. Κυκλοφορε το λεκωμα «θυσιαστριο της Λευτερις» και με δικς της ξυλογραφες

Την επμενη χρονι 1946 καταφεγουν στον Πειραι που μνουν για αρκετ χρνια μαζ με τον Νικηφρο Βρεττκο.

Το 1948 συλλαμβνεται ο Γιργος Κατρκης εξορζεται στη Λμνο για οκτ μνες και μετ στην Μακρνησο

Το 1949 η Βσω Κατρκη γνεται ιδρυτικ μλος της ομδας «Στθμη» και συμμετχει στην πρτη κθεση της ομδας αυτς στο Ζππειο.

Το 1955 κνει την πρτη ατομικ της κθεση στην αθουσα τχνης «Ζαχαρου»

Το 1958 τιμται με το πρτο βραβεο χαρακτικς στη μεσογειακ Μπιενλε της Αλεξνδρειας. Την δια χρονι βραβεεται με το Premium της διεθνος Μπιενλε Χαρακτικς στο Λουγκνο και γεννιονται τα δδυμα παιδι της Μαριννα και Σπρος.

Το 1959 το Πανεπιστμιο της Νας Υρκης αποκτ τσσερεις μτρες απ πτρα για την πινακοθκη του και το 1965 Εκλγεται επτιμο μλος της Academia Fiorentina del Arte del Disegnio και το 1966 παρνει το διεθνς βραβεο Λιθογραφας TAMARINT στην Μπιενλε της Βενετας.

Με την επιβολ της δικτατορας το 1967 συλλαμβνεται και εξορζεται στο ξερονσι «Γιορα» και απελευθερνεται το 1968 στερα απ διεθνες πισεις και αντιδρσεις.

Μετ την πτση της δικτατορας, το 1976, παρνει το Α βραβεο της «Intergrafik» της διεθνος κθεσης γραφικν τεχνν στο Ανατολικ Βερολνο.

Το 1987 κνει την τελευταα ατομικ της κθεση στην γκαλερ «Αθνα» στην Αθνα και γνεται ιδρυτικ μλος της νωσης Ελλνων Χαρακτν.

Το 1995 στις 2 Απριλου θεμελινεται το «Κντρο Χαρακτικν Τεχνν και Μουσεο Βσως Κατρκη» σε χρο που παραχρησε ο Δμος Αιτωλικο και χρηματοδτησε το ΥΠΕΧΩΔΕ και το 2006 γνονται τα εγκανια του Μουσεου που στεγζει ολκληρο το ργο της Βσως Κατρκη σε μνιμη κθεση.

Μαθητς και ξιος συνεχιστς του ργου της Βσως Κατρκη υπρξε ο γνωστς και επσης πολυβραβευμνος χαρκτης, Απστολος Κοστας, με καταγωγ απ το Μεσολγγι.

 

- : , -

 

1. ΠΑΠΑΣΤΑΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ, «Η Βσω Κατρκη», Απ το Λεκωμα “Βσω Κατρκη – Χαρακτικ 1940-1980”, Αθνα, Φεβρουριος 1980

Βαθι εναι η σοβαρτητα με την οποα η Βσω Κατρκη απ την αρχ της καλλιτεχνικς της παρουσας αντιμετωπζει τη χαρακτικ.

http://www.vassokatraki.gr/images/igallery/resized/101-200/__06-107-800-600-80.jpgΝα κοπλα ταν ρχισε να ασχολεται μ’ αυτ βρκε, πως και η Γερμανδα χαρκτρια Κατε Κλλβιτς, τους δυναττερους ερεθισμος για την τχνη της μσα στη ζω του λαο και ακμα περισστερο στα γεγοντα, που απ την εποχ της συντρασσαν τα λακ στρματα στα οποα ρχισε να γνεται συνεδηση η ανγκη για μρφωση, εξλιξη, κοινωνικ κατοχρωση.

Στο μεσοπλεμο νιωσε, πως και λλοι ευασθητοι καλλιτχνες το μεγλο πρβλημα της καθυστερημνης χρονολογικ προσαρμογς της τχνης στα να κινματα που απ τις αρχς του αινα μας συντρασσαν τη ζωγραφικ-χαρακτικ και θεταν τους συνειδητος καλλιτχνες αντιμτωπους με αυτ που συντηροσε η παρδοση της ρεαλιστικς σχολς. Η παρξη του προβλματος αυτο και η μεγλη βοθεια των φωτισμνων δασκλων Κεφαλληνο—Παρθνη ομαδοποησε την απφαση ορισμνων καλλιτεχνν να ακολουθσουν στην Τχνη και στη ζω να δρμο τελεως νο για την ως ττε αστικοευγενστατη νοοτροπα των συμβιβασμν στους οποους εχαν ενταχθε οι γνωσττεροι, με μοναδικ εξαρεση τους Χαλεπ και Μαλα, καλλιτχνες.

τσι μια ομδα ζωγρφων-χαρακτν ανμεσα στους οποους μοναδικ γυνακα η Κατρκη προχρησαν σε να προβληματικ εξπρεσιονισμ, σε μια να φση της νεοελληνικς χαρακτικς, που πρπει να θεωρηθε, μετ την προσφορ του Γαλνη, ως η πιο δημιουργικ στην ιστορα της νεοελληνικς χαρακτικς.

Ενδιαφρον παρουσιζει για τον ιστορικ της τχνης η χρονολογα γεννσεως λων αυτν των χαρακτν. Εναι γεννημνοι μετ το 1910 και μεγαλωμνοι στα χρνια που σημδεψε η Μικρασιατικ Καταστροφ. Η Κατρκη, που πολλς φορς νιωσε το ξερζωμα, μορφοποησε σε εικνες γεμτες απ την πκρα, τη στρηση, τη σκλαβι και την αδικα. Η επαφ της με την τχνη του Κεφαλληνο της δωσε την τεχνικ γνση της χαρακτικς που σμιξε με το πραγματικ μεγλο ζωγραφικ και σχεδιαστικ της χρισμα.

Πολ συχν Κατρκη υπηρτησε με την τχνη της τους ιδεολογικος στχους και τους κοινωνικος σκοπος που τχτηκε τα χρνια των σπουδν της. Ποτ μως, ακμα και σε αφσες ημερολγια περιστασιακ δεν κινθηκε σε διαφορετικ ποιοτικ εππεδο απ’ αυτ της υψηλς σαραντχρονης δημιουργας της.

Εκενο πο σφραγζει το ργο ενς καλλιτχνη δεν εναι ββαια οι στχοι και το μνυμα, η ευαισθησα για τον νθρωπο και την παρξ του, αλλ ο τρπος της ενσαρκσεως του ιδανικο του, η μορφ της μεταδσεως, το αποτλεσμα μιας αισθητικς επικοινωνας μσα στο πλασιο αυτν των ιδεν και των μαχητικν πιστεω. νθρωποι που με τη μορφ, τη στση, τη ραδιν τους υπσταση, τον παλμ της πλης του σπρου-μαρου εκφρζουν τα ερωτηματικ για την υπστασ τους στην κοινωνα, δεν χρειζεται να φρουν σμβολα, να χειρονομον, να διαμαρτρονται. Η λυγερ αγρωχη μορφ που επιμηκνεται εξπρεσιονιστικ, που δνει τα χρια της κατ τον τρπο του αρχαου ελληνικο ειδωλου, που συσπειρνεται, στκεται σιωπηλ κοντ στον συννθρωπο, εναι η δια μαρτυρα, η δια σκλαβι, η δια πνος, η δια μως εγκαρτρηση, επιμον και μχη. Δυ μνο στοιχεα χωρς παλμ και ζστη, το μαρο και το σπρο, γνονται στα χρια της Κατρκη οι εγλωττοι δημιουργο αυτς της βαθις εσωτερικτητας που φτνει στην κθαρση μιας ψυχς καρτερικς αλλ αδολωτης. Δεν υπρχουν πρσωπα που συσπνται, που εξανστανται γιατ τα χαρακτηριστικ δεν ενδιαφρουν, αφο οι κηλδες του μαρου-σπρου πο δυναμνει, σβνει, εξαφανζεται, επανρχεται, βαθανει και ρηχανει χουν αναλβει με δυναμισμ την κφραση των συναισθημτων που δονον και πλουν και μως συγκρατονται σε μια μεγαλειδη αξιοπρπεια. Απλυτα πρωτοποριακ η παρουσα της μορφς της Κατρκη, φορτωμνη με λα τα λακ αιτματα, φων διαμαρτυρας για τα αναφαρετα δικαιματα του ανθρπου και μως παραδοσιακ στο συγκρατημνο μεγαλεο της σαν τις μορφς των αρχαων ελληνικν επιτμβιων που πονον βαθι και μως στκονται σοβαρς και αμλητες προβλλοντας το μεγαλεο τς ψυχς και την υπεροχ του πνεματος. Και ακμα πσο βγαλμνο απ’ αυτν τον τπο εναι αυτ το φως, αυτ η λμψη που διαπερν τα σματα, τα ενεργοποιε και το εξαλνει. Απστευτο φανεται σως να μπορε κανες με το παιχνδι του μαρου-σπρου να φωτζει τσο τις επιφνειες σα να διαπερνονται απ τον καυτερ λιο τοτης της φωτεινς μας γης. Και μως το μαρο δεν εναι το πηχτ και σκοτειν του απελπιστικο ερβους γιατ εναι παντρεμνο τσο με τη λμψη του σπρου, που δημιουργεται η εντπωση τι τα δυ αυτ στοιχεα συμφνησαν καννα να μην δσει στο λλο την πρωτοπορα. Οι στιγμς το μαρου, με την απελπισμνη ατμσφαιρα που φρει μαζ του, δεν προφτανουν καν να δηλσουν την παρουσα τους και μια αποκαλυπτικ στιγμ γεμτη ελπδα και φως τις διαδχεται, τις αναιρε ακμα μως, παρξενο ββαια, τις ενισχει. τσι η μορφ στκεται εκε γεμτη προβληματισμος, φρει τη μορα της και γνεται κφραση, καημς, ποτ μως μοιρολι. Οι ραδινς αυτς μορφς με τους επιμηκυσμνους λαιμος δεν μοιζουν καθλου με τις αντστοιχες φορμαλιστικς εκφρσεις δυτικοευρωπαων ζωγρφων και γλυπτν. Γιατ εκε λεπει αυτ η συγκρατημνη εγκαρτρηση, η απλυτη ισορροπα του πθους και της ανατσεως, η αυξομεωση του γκου των μελν της μορφς που δονεται απ τις εντσεις πως μια αρχαα κολνα και ακμα, εκε που απεικονζονται, τα μεγλα ανοιχτ μτια που φανερνουν τον κσμο της ψυχς.

http://www.vassokatraki.gr/images/igallery/resized/1-100/61-59-800-600-80.jpgΚαι εκε που η Κατρκη ξεχνει τους πνους της ζως και αποδδει απλς εικνες με χρη και δροσι, τα κορτσια, τους ψαρδες, τα παιδι, πλλονται στον λιο, σφζουν απ ναν οπτιμισμ δυνμεως που ποτ δεν αποβλλουν. ‘Εξλλου λα τα μσα αυτς της τχνης του χαργματος βζει στην υπηρεσα της η καλλιτχνης για να πετχει αυτ τη λαμπρδα του λιου. Ξλο πλγιο, ρθιο και μια να κατκτηση τον ψαμμτη λθο που επιτρπει αυτ το ξεχωριστ πντρεμα το μαρου και το σπρου, ακμα μως και το πλωμα στο χρο, την ανταση, το μεγαλεο. Βραβεο λιθογραφας στη Μπιεννλε του 1966, παραμνει σαν νθρωπος σεμν και εσωτερικ οικεα. Εξλλου ποιος μπορε να πει τι η Τχνη δεν εναι το απεκασμα μιας ολοκληρωμνης προσωπικτητας που χει πντα κτι να δσει και να πρει;

Σμφωνα μ’ αυτς τις εσωτερικς παρορμσεις ο καλλιτχνης ψχνει και τα εκφραστικ του μσα για να φτσει στο αισθητικ αποτλεσμα που του ανταποκρνεται. Η τχνη δεν εναι τεχνικ. Γιατ ττε λα τα τεχνικ επιτεγματα θα εχαν κτι απ την υψηλ πνο της τχνης. Εναι μως μσο που υπηρετε και δαμζεται μνο απ την εκφραστικ δναμη του καλλιτχνη. Στις μεγλες πτρες τς Κατρκη χι μνο μορφ, πνος, διαμαρτυρα, εγκαρτρηση, φως, εναι στοιχεα αυτονητα, αλλ ακμη και ο χρος, αυτ το ανπτυγμα μσα στον λευκ τπητα, υπρχει αβαστα, αναπτσσεται με απλοχερι και μεγαλοπρπεια σο και οι διες οι μορφς, οι ευασθητες αυτς παρουσες.

Μεγλο ανπτυγμα του χρου με πλετο φως που αντανακλται απ την σπρη ατ επιφνεια και μορφ ιριδζουσα, γεμτη παλμ, πθος και εσωτερικ σοβαρτητα, χαρακτηρζουν το ργο της Κατρκη, να χαρακτικ ργο, που φρει τη σφραγδα των εμπνευσμνων ειλικριν ζωγρφων. 

 

2. Μαρνα Λαμπρκη - Πλκα, «Η Βσω Κατρκη», Απ το Λεκωμα “Βσω Κατρκη – Χαρακτικ 1940-1980”, Αθνα, Φεβρουριος 1980

http://www.vassokatraki.gr/images/igallery/resized/101-200/0007-164-800-600-80.jpgΜε τη Βσω Κατρκη, τη χαρκτρια που τιμθηκε εφτος με το βραβεο λιθογραφας στη Biennale της Βενετας (1966), συμβανει τοτο το παρδοξο: Πολ πριν απ την καθιρωσ της στους διεθνες καλλιτεχνικος κκλους, καθιρωση επικυρωμνη απ αλλεπλληλες τιμητικς διακρσεις, εχε κιλας κατακτσει μιαν ολτελα ξεχωριστ θση στη συνεδηση του κοινο. Το μεθυστικ ασθημα αυτς της πρτης, ευδκιμης καλλιτεχνικς εμπειρας δε στθηκε εν τοτοις ικαν να ταρξει την ευθγραμμη, γεμτη επδυνους αναβαθμος, πορεα του ργου της. Πουθεν δε σε σταματον χνη αυταρσκειας ναρκισσισμο, συμπτματα που παρακολουθον συχν την αναγνριση ενς καλλιτχνη, ταν θλοντας να διατηρσει το καλλιτεχνικ εδωλο που χει μορφωθε στη συνεδηση του κοινο, καταδικζεται στην αυτοεπανληψη και στο μαρασμ. Αντθετα η Βσω προχρησε αποφασιστικ και δοκμασε τη χαρ να δει το κοιν της να την ακολουθε, να συμπορεεται μαζ της, να την επιδοκιμζει. Κι εναι σως κι αυτ μια απδειξη της εσωτερικς αναγκαιτητας αυτς της πορεας, των επιτακτικν λγων που την υπαγρευαν και πο γινταν αισθητο και συνακλουθα κατανοητο και αφομοισιμοι χι μνο απ την δια τη χαρκτρια, αλλ και απ το δκτη του ργου της.

Η Βσω, γεννημνη και ζυμωμνη ως το κκκαλο με το λα, νανουρισμνη απ τους μυθικος και τους ανθρπινους καημος της λιμνοθλασσας του Αιτωλικο, εχε φορτσει την οπτικ και συγκινησιακ της περα με μνμες, που ο απλς, ο καθαρς και ευθγραμμος στην αγωνα του για το “γιον μαρ” λας κυριαρχοσε. Και τοτος ο λας του μχθου, της μικρς μα γιας θλψης, της πενας, της αρρστιας, της ασφυξας της χαμοζως, μα και της ασνορης λεβεντις του την κλεσε κοντ του να τον τραγουδσει με επικος, ελεγειακος και λυρικος ρυθμος. Η χαρακτικ εναι μια τχνη αληθιν ασκητικ στην αυστηρτητ της. Προορισμνη να μιλσει με τη μεσολαβητικ γλσσα ενς στρεου υλικο εναι υποχρεωμνη να σεβαστ το ιδωμ του. Την ξεχωριστ του υπσταση, την ιδιοτυπα του. Η λη εδ δεν εναι μνο φρον στοιχεο της μορφς αλλ και θεμελιακ γενετικ της σνδρομο. Η συμμετοχ της στο αισθητικ αποτλεσμα εναι μεση και κυριαρχικ. Ο χαρκτης αντιμετωπζει πολλαπλος κινδνους στην κρσιμη μχη που δνει μαζ της. Οι αμεστερα απειλητικο εναι να την αγνοσει, να την διαψεσει να την μεταπλσει σε κτι λλο. Και οι τρεις εναι θανσιμοι για τις εγγενες αξες της τχνης του. Η κρσιμη ισορροπα μορφς και λης, η πειθαρχα της λης στους εκφραστικος λγους της μορφς, η εκμετλλευση των “σημαντικν” δυνατοττων της πρτης για την ανδειξη της δετερης, συνιστον βασικς προποθσεις για την ευτυχ κβαση αυτς της αμφβολης μχης.

Ο επμενος αναβαθμς της χαρακτικς σκησης γκειται στον περιορισμ το χρματος στο σπρο μαρο. Ο χαρκτης υποχρενεται απ τους διους τους νμους της τχνης του να υποβλει την εκφραστικ του ορμ στον λεγχο μιας δεδομνης χρωματικς αρχς. Ο νμος της ασπρμαυρης επιφνειας, χι μνο ελγχει και πειθαρχε την πλημμυρδα των συναισθημτων του λλ’ απαιτε μα κρσιμη διαιτησα για τη διατρηση της ζωτικς ισορροπας των δο αντιθσεων. Το σοφ ζυγισμνο παιχνδι της γραμμς και του πλνου, η λογικ εναλλαγ των τνων και πνω απ’ λα η εγκυρτητα της φρμας και η κατνευση της φρουσας λης στο αισθητικ αποτλεσμα εναι θεμελιακς προποθσεις για να γνσιο χαρακτικ ργο. Η αυτοπειθαρχα, η εγκρτεια, η ακομητη επιστασα του λγου στην κνηση του χεριο, εναι, συνακλουθα, τα καθοριστικ γνωρσματα του λειτουργο αυτς της δσκολης τχνης. Αυτ ακριβς η ανκκλητη αυστηρτητα δικαιολογε το γεγονς τι οι περισστεροι χαρκτες ταν πρτ’ απ’ λα ζωγρφοι.

 

3. Κστας Σταυρπουλος, Βσω Κατρκη – Κορυφαα ποιτρια του εικαστικο λγου, που Χραξε στην πτρα την τραγικ μορα του λαο και τη μχη για ελευθερα.

Δεν θα μποροσα να πεσω κανναν αν ισχυριζμουν τι η μεγλη χαρκτρια του κσμου Βσω Κατρκη-Λεονρδου ανκει στην αθατη πλευρ της ιστορας, απ την ποψη της ευρεας δημοσιτητας.

λλωστε, ποια Βσω; Η Βσω Κατρκη που χει πρει 4 πρτα διεθν βραβεα, απ τα οποα το τταρτο, το σημαντικτερο, εναι αυτ που πρε το 1966 στη Διεθν Μπιενλε της Βενετας. Βραβεο που παιρνε για πρτη φορ μικρ χρα, κεραυνς εν αιθρα, γιατ αυτ τα βραβεα τα νμονταν πντα οι μεγλες χρες.

Τιμητικ φιλοξενε σμερα τη Βσω στις σελδες της η εφημερδα Δρμος της Αριστερς, που αν ζοσε, σγουρα αυτ την εφημερδα θα κρατοσε στα χρια της. Γεννθηκε το 1916 και απεβωσε το 1988, 74 χρονν, στην Αθνα.

http://www.vassokatraki.gr/images/igallery/resized/101-200/0017-174-800-600-80.jpgΑπ το 1936 μαζ με τον ντρα της, γιατρ Γιργο Κατρκη, αντδρασαν κατ της δικτατορας του Ιωννη Μεταξ. Φοιτητς οι δυο τους ττε κι εν συνεχεα παιξαν πρωταγωνιστικ ρλο στην Εθνικ Αντσταση κι αμσως μετ τη λεγμενη απελευθρωση.

Ακολοθησαν τα 3 τραγικ χρνια του εμφυλου πολμου στην Ελλδα 1946-’49. Ττε δρυσε η κυβρνηση τα στρατπεδα συγκντρωσης Μακρονσου και Γιορας, τποι φιλοξενας ανεπωτων βασανιστηρων των πολιτικν κρατουμνων κι εξριστων. Θματα τα τομα της ιδεολογικοπολιτικς Αριστερς, προκειμνου με βαιο τρπο να αποκηρξουν τις ριζοσπαστικς κοινωνικς ιδες τους. Ιστορικ μαρτυρα και μνημικ οδνη για μας που ζσαμε τα γεγοντα και πιαμε ολγιομο το ποτρι, απμακρη μνμη που δεν ζησαν και δεν θυμονται οι σημερινο νοι της Ελλδας.

Τη Βσω τη γνρισα καλτερα ως συγκρατομεν μου στη Γυρο, θμα κι αυτ της απριλιανς χοντας των συνταγματαρχν του 1967. Εντυπωσαζε 7.000 πολιτικος κρατομενους το θος της τχνης της κι ο δολος χαρακτρας της, ευτυχς συνδυασμς εναρμνισης τχνης κι ανθρπου κι αυτ μου δνει την ευκαιρα να την αποκαλσω, ανεπιφλαχτα, λαθεν αρχντισσα.

Ενταγμνη αρχικ, ιδεολογικ και πολιτικ, στην κομμουνιστικ Αριστερ, πρασε αργτερα στην ευρωκομμουνιστικ πτρυγα και μετ στις ολνοιχτες ανσες της Αριστερς. Κι αυτ γιατ θελε να μην ξεχν τα 150 χρνια διαδρομς της παραγωγς πολιτισμο της ριζοσπαστικς Αριστερς.

Απελευθερωτικ πρασμα

Το ργο της, μοναδικ αυτν των ιδεολογικν ορσεων, συγκεντρνει πνω του τη βαθι και μακραωνη ελληνοευρωπακ εικαστικ παιδεα. Το 1952 αφνει πσω τη χαρακτικ στο παραδοσιακ ξλο και περνει τη χαρακτικ στο σκληρ υλικ, την πτρα, μοναδικ στον κσμο γι’ αυτ. Ττε φησε πσω και τη γραφ του παραστατικο κοινωνικο ρεαλισμο αλ ελληνικ. Η πτρα της δωσε τη μεγλη ευκαιρα, μετ το 1952, να υιοθετσει τη μερικ αφαρεση, απκλιση προς τη γραφ της κυκλαδικς τχνης.

Δεκαπντε χρνια δολεψε στο ξλο και 35 χραξε στην πτρα. Σημαντικ η δετερη περοδος της δουλεις της κι υπρχει λγος γι’ αυτ: Γιατ η Βσω περνντας τη χαρακτικ απ το ξλο στην πτρα απελευθρωσε το μγεθος του χαρακτικο αντυπου και το αυτονμησε αισθητικ, καθιστντας το ιστιμο με το πρωττυπο ργο της ελαιογραφας. τσι βγαλε τη χαρακτικ απ την ομηρα της τυπογραφας κι απ τη δουλεα της διαφμισης.

Με τη χαρακτικ στην πτρα παργαγε μεγλες εικαστικς μνημειακς επικς συνθσεις. Σ’ αυτ τη φση εκμεταλλεεται με οξυδρκεια την ελληνικ μυθολογα, επιλγοντας για εικαστικ της εδωλα την Αντιγνη, τον καρο σε πτση, τον Τρτωνα, την Ηλκτρα, τη μητρτητα, τις γυνακες αντιστεκμενες μπροστ στα ρθια μαχαιρωτ ματωμνα βρχια της Γυρου, ανθρπινα σματα, γκλειστα και ακρωτηριασμνα μσα σε αγκαθωτ συρματοπλγματα και τα ψηλλιγνα εικαστικ εδωλ της συγκεντρνουν στους κθετους ξονς τους τα βαρι τραγικ φορτα σε επικ μγεθος της αισχλειας και σοφκλειας αττικς τραγωδας.

http://www.vassokatraki.gr/images/igallery/resized/101-200/__31-130-800-600-80.jpgΣ’ αυτ το σημεο δνει την ψευδ εντπωση τι μοιζει με τα εικαστικ εδωλα του Τζακομτι και τις εικαστικς συνθσεις των ψηλλιγνων αγαλμτων της κυκλαδικς τχνης. Εντυπωσιζει, επσης ψευδς, τι το χαρακτικ της αντυπο μοιζει να κινεται στο τρισδιστατο χρο της γλυπτικς. Κλενω την παρνθεσ μου αναφροντας πως το χαρακτικ ργο της Βσως πνω στην πτρα, την προσδιορζει ως τη μεγλη σγχρονη τραγωδ του εικαστικο λγου των μορφν του ελληνοευρωπακο πολιτισμο.

Στη Βσω μελλε να κλεσει με τη χαρακτικ στην πτρα τα 500 χρνια διαδρομς της χαρακτικς στο ξλο. Η 15χρονη θητεα της χαρσσοντας στο ξλο κινθηκε στην ιστορικ μαρτυρα και την κοινωνικ τοιχογραφα του εργαζμενου βαρι μεροκαματιρη ψαρ Πικρ και ρμπελη ζω και των εργαζμενων νυχτομερα ανθρπων στα χωρφια Μεροδολι-μεροφι.

Ως προς το τοπο του Αιτωλικο, γεντειρα πλη της χαρκτριας, και το Μεσολγγι δπλα του, το ζωγρφισε με χαμηλος ορζοντες μπανοντας το θαλσσιο και το χερσαο τοπο το να μσα στ’ λλο ερωτικ. Οι αλλεπλληλοι ορζοντες επεκτενονται απ το Αιτωλικ και πρα απ’ το Μεσολγγι, κυλντας σε μουσικ ποιητικ ρο. Μνο τα τηλεγραφξυλα σπζουν αυτ τη ρο των οριζντων, εν τα σκφη, γατες, πρυρια, σταφνοκρια χαδεουν ψιθυριστ με χους και χρματα την ρεμη επιφνεια της θλασσας, λυρικς εικνες του εικαστικο λγου των μορφν παρμοιες με του Κωστ Παλαμ τους στχους.

Χαρισματικ καλλιτχνις

Η Βσω ταν φλη του γγελου Σικελιανο, του Κστα Βρναλη, θαμαζε ιδιατερα τη γραφ του Κστα Χατζπουλου, ταν φλη του Ρτσου και του Νικηφρου Βρεττκου. Ο Παλαμς κι ο Μαλακσης ταν συμπατριτες της.

Με λγα λγια, ταν η δια η καλλιτεχνικ, πολιτικ και ιδεολογικ συνεδηση του επαναστατημνου ακραα 20ο αινα, γι’ αυτ και κλεισε τον 50χρονο κκλο της δουλεις της με μια τελευταα κθεση στην Αθνα, κθεση ως σπραγμα μνμης, ελεγεων και θρνων για λους εκενους που θυσιστηκαν γι’ αυτν την κοινωνικ ιδεολογα (1850-1988). τσι η σκυτλη της καινοργιας ηλεκτρονικς τεχνολογικς κοινωνικς επανστασης πρασε στα χρια του 21ου ηλεκτρονικο αινα.

Η Βσω, απλς σας το θυμζω, ταν χαρισματικ εικαστικ καλλιτχνις του αυτονομημνου αισθητικ ζωγραφικο σχεδου. δια με τον Χαλεπ, τον Καπρλο, το Στρη, τον Μπουζινη, το Διαμαντπουλο, τον Πικσο, τον Τζακομτι, το Μοντιλινι, τον Μουρ και τον Ττλιν.

Σε λγο καιρ θα κυκλοφορσει κι να βιβλο(1) με τα βτσαλα που ζωγρφισε με μαρο μαρκαδρο στη Γυρο. Αυτ το απλ και το απριττο μρος της δουλεις της συγκνησε ιδιατερα το κοιν αλλ και τον κθε συγκρατομεν της που τυχε να κρατσει στα χρια του να απ’ αυτ τα βτσαλα, αντικεμενο προσευχς τελικ, αφο η Βσω κατφερε να βγλει την ψυχ της πτρας στο φως. Δεν θα σας πω περισστερα γι’ αυτ, αφο γργορα θα εκδοθε το βιβλο.

Αυτ τα βτσαλα εξαπτησαν την αυστηρ λογοκρισα των συνταγματαρχν της στρατιωτικς χοντας της 21ης Απριλου 1967. Εχαν μεταβληθε σε ιερ επικοινωνα, στλνοντς τα ο κθε κρατομενος στο σπτι του, δεγμα τι υπρχει και πο υπρχει, βεβαινοντας αυτ με την υπογραφ της η Βσω στο πσω μρος του κθε βτσαλου.

 

Ηλεκτρονικς πηγς:

  1. http://www.vassokatraki.gr
  2. http://el.wikipedia.org
  3. http://katrakivasso-museum.gr/
  4. http://www.eikastikon.gr/xaraktiki/katraki.html
  5. http://www.makthes.gr
  6. http://edromos.gr